Ngày đăng : 29/05/2008
Rock Hà Nội và Rumba Cửu Long - Câu chuyện âm nhạc Việt Nam

Rock Hà Nội và Rumba Cửu Long - Câu chuyện âm nhạc Việt Nam

Tác giả Jason Gibbs
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Mỹ thuật - Nghệ thuật
Dịch giả Nguyễn Trương Quý
Năm xuất bản 2008
Đơn vị xuất bản Tri thức
Giá sách 47.000 VND
Số trang 276
Làm sao mua: Tổng Phát hành: Công ty Sách Phương Nam * 940 Đường Ba Tháng Hai, Phường 15, Quận 11, Tp. Hồ Chí Minh * ĐT: (84 8) 8663447 – 8663448 * Fax: (84 8) 8663449 * Website: www.phuongnamvh.com – Chi nhánh Hà Nội: 10B Tăng Bạt Hổ * ĐT: (84 4) 9724834

Cuốn sách của Jason Gibbs, như tiêu đề phụ của nó – “Câu chuyện âm nhạc Việt Nam” - là một tự sự (narrative) về lịch sử, văn hoá Việt Nam mà tác giả đã lựa chọn một góc nhìn lâu nay ít được chú ý – âm nhạc – để quan sát. Không bám vào những biến cố, những sự kiện lớn trong suốt thời kỳ hiện đại, nhưng chính từ góc nhìn hẹp này, Jason Gibbs đã khám phá ra những yếu tố bền vững sau nhiều thăng trầm, những tiếp nối ngầm ẩn dưới bề mặt gián đoạn của văn hoá Việt Nam được phản ánh qua đời sống của những ca khúc, những thể loại nhạc, những gương mặt nhạc sĩ.

Cuốn sách không chỉ thể hiện lòng say mê, sự am hiểu của một nhà nghiên cứu nước ngoài về văn hoá, ngôn ngữ và âm nhạc Việt Nam mà còn cho thấy sự lao động công phu, tỉ mỉ để tiếp cận đối tượng của tác giả thể hiện ở nỗ lực sưu tầm, phục dựng một khối lượng tư liệu phong phú cũng như ý thức khắc phục định kiến khi mô tả, tái hiện những hiện tượng âm nhạc trong lịch sử. Chính điều này là một yếu tố quan trọng tạo nên tính thuyết phục của những câu chuyện âm nhạc mà tác giả kể. Cuốn sách cũng có thể xem như một tài liệu tham khảo trong lĩnh vực nghiên cứu văn hoá đại chúng (popular culture) - một lĩnh vực nghiên cứu có ý nghĩa rất lớn trong việc khám phá trạng thái tâm lý, nhận thức của xã hội nhưng cho đến nay, vẫn chưa được quan tâm nhiều ở Việt Nam.

Để đảm bảo tính nhất quán trong quan niệm và tính thể hiện của tác giả, Ban Biên tập của Nhà xuất bản trân trọng và giữ nguyên những nhận xét và ngôn từ của Jason Gibbs (nhà nghiên cứu văn hóa ngoại quốc) dù đôi khi chưa thật phù hợp với các quan điểm chính thống của Việt Nam hiện nay, nhưng lại gần gũi với logic của cuộc sống. Chúng tôi mong bạn đọc tiếp nhận với thái độ cầu thị.

Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này tới bạn đọc, qua bản dịch của dịch giả Nguyễn Trương Quý.

NXB Tri thức

 
***

LỜI TÁC GIẢ

 

Tôi từng là kẻ xa lạ với âm nhạc Việt Nam nhưng đã biết đến và yêu nền âm nhạc này ngay khi nảy sinh tình yêu với mảnh đất và con người nơi đây. Những tiểu luận trong cuốn sách này là những cố gắng của tôi trong việc trả lời những câu hỏi của chính mình khi tìm hiểu về đất nước và âm nhạc Việt Nam. Là một người nước ngoài, tôi nhận ra rằng sẽ có nhiều điều mà tôi không thể hiểu đến tận cùng. Tuy nhiên, cùng lúc, tôi lại có cặp mắt và đôi tai đầy háo hức để nghiên cứu âm nhạc Việt Nam, và tôi hy vọng một vài điều tôi thu nhận được sẽ giúp ích cho những người bạn Việt Nam muốn tìm hiểu nền văn hóa âm nhạc giàu có của họ.

Trong lịch sử, việc nghiên cứu văn hóa dân gian thường nằm trong phạm vi liên quan đến người nông dân. Chỉ vài năm gần đây, các học giả phương Tây mới bắt đầu dành cuộc đời họ để nếm trải và tiếp xúc với những sản phẩm văn hóa của đối tượng khán giả đô thị thông thường. Tôi rất quan tâm đến việc tìm hiểu loại hình âm nhạc của người bình dân đô thị - trong tiếng Anh được gọi là Văn hóa phổ thông hay Âm nhạc phổ thông. Một số bài viết của tôi đã được công bố tại các hội thảo của các tổ chức như Hội Văn hóa Phổ thông và Hiệp hội Quốc tế về Nghiên cứu Âm nhạc Phổ thông.

Tôi xin cảm ơn GS. Phan Huy Lê, Trung tâm Hợp tác Nghiên cứu Việt Nam, người đã thu xếp cho tôi được học tiếng Việt và bắt đầu công việc nghiên cứu của mình vào năm 1995. Nhà nghiên cứu Nguyễn Thụy Loan đã cung cấp nguồn dữ liệu cho tôi với một định hướng tuyệt vời trong việc nghiên cứu âm nhạc ở Việt Nam. Các nhà nghiên cứu Vũ Tự Lân, Tô Ngọc Thanh, Lê Tuấn Hùng và Lê Ngọc Chân là những học giả đã khích lệ công việc của tôi. Tôi cũng rất cảm kích sự hỗ trợ mà các nhạc sĩ và cán bộ của Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã dành cho tôi trong nhiều năm. Tôi xin bày tỏ sự đánh giá cao của mình đối với các cán bộ của Thư viện Quốc gia Việt Nam và Thư viện Hà Nội trong việc lưu trữ các tài liệu có tính lịch sử quan trọng và cho phép tôi được tiếp cận chúng. Tôi cũng muốn được cảm ơn ông Đặng Hoành Loan và các cán bộ Viện Âm nhạc về những hỗ trợ và công việc xuất sắc mà họ làm để lưu trữ và bảo tồn âm nhạc Việt Nam.

Khi lựa chọn tân nhạc Việt Nam làm một chủ đề nghiên cứu, tôi có nhận thức rằng loại nhạc này vẫn còn chưa quá xa xôi, và một số người khởi tạo ra chúng vẫn còn sống. Tôi đã cố gắng hết sức mình để tìm gặp được những người ấy để tìm hiểu câu chuyện. Tôi xin cảm ơn nhiều nhạc sĩ và nghệ sĩ đã giúp đỡ tôi – dành cho tôi thời gian quý báu của họ, chia sẻ những ký ức của họ và cung cấp cho tôi những bản ghi âm cùng bản nhạc. Có quá nhiều người mà tôi phải cảm tạ và tôi lấy làm tiếc khi không thể nói hết. Tôi xin ghi lại đây tên của những người đã giúp tôi, đặc biệt trong việc cung cấp thông tin và liên lạc với các nhạc sĩ khác – bao gồm nhạc sĩ Lê Mộng Bảo, nghệ sĩ Thạch Cầm, các nhạc sĩ Hoàng Trọng, Phạm Duy, ca sĩ Anh Ngọc, Ái Vân, các nhạc sĩ Tô Vũ, Hoàng Trang, Thanh Sơn, Hồng Đăng và Nguyễn Thiện Tơ. Các nhà báo Đào Mai Trang, An Bình và Nguyễn Duyên cũng đã hỗ trợ tôi rất nhiều.

Tôi phải gửi lời cảm ơn riêng dành cho dịch giả Nguyễn Trương Quý. Anh đã tìm kiếm tôi sau khi phát hiện ra một vài bài viết tiếng Anh của tôi trên internet. Thông qua việc dịch những bài viết của tôi, anh đã mang chúng đến với một công chúng Việt Nam rộng lớn hơn, thực sự là một công chúng đích thực. Những bản dịch này là một quá trình cộng tác. Mặc dù tôi thiếu khả năng viết ra trôi chảy để tự diễn đạt bằng một thứ tiếng Việt tự nhiên, song tôi có thể đọc và hiểu những bản dịch này và cố gắng để đảm bảo rằng Quý đã dịch những ý tưởng của tôi một cách trung thành nhất. Nếu việc này có thất bại, thì đó là lỗi của tôi.

Cuối cùng tôi xin cảm ơn những con người Việt Nam bình thường mà tôi đã gặp ở Việt Nam và nước ngoài, những người đã tiếp nhận và quan tâm đến công việc của tôi. Họ đã giúp tôi hiểu hơn về đất nước và văn hóa của họ.

Jason Gibbs

San Francisco, Hoa Kỳ

24.9.2007 

 

Vài nét giới thiệu về Tác giả và Dịch giả của cuốn sách:

Tác giả Jason Michael Gibbs, sinh năm 1960, hiện làm công tác thư viện ở Thư viện Công cộng San Francisco, California, Mỹ, chuyên về âm nhạc. Ông đã từng xuất bản những bài nghiên cứu về nhạc Việt trong các tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Xưa và Nay, Vietnam Cultural Window, Văn, Asian Music, Experimental Musical Instruments và Journal of Vietnamese Studies. Ông cũng soạn bài về Việt Nam và người Việt hải ngoại cho quyền từ điển bách khoa Encyclopedia of Popular Musics of the World (Continuum, 2005).

Dịch giả Nguyễn Trương Quý, sinh năm 1977 tại Hà Nội. Anh đã tốt nghiệp Đại học Kiến trúc và hiện đang là Biên tập viên, Nhà xuất bản Trẻ. Một số tác phẩm của anh đã in: Tự nhiên như người Hà Nội (Tiểu luận, NXB Trẻ, 2004); Ăn phở rất khó thấy ngon (Tản văn, NXB Trẻ, 2008).

TRÍCH DẪN ĐẶC SẮC

Bài viết của Nhà báo N.V.N trên Sài Gòn Tiếp Thị

Rock Hà Nội & Rumba Cửu Long

Nền tân nhạc Việt Nam vận động luôn đặt trong sự tương tác trực tiếp với đời sống và bối cảnh lịch sử được cuốn sách phát hiện phân tích một cách lý thú. Âm nhạc và sân khấu truyền thống Việt Nam trước thế kỷ 20 có thể kể đến hát chèo, hát bội và cũng có thể kể đến “lai lịch mù mờ” của hát ả đào (ca trù, còn được gọi là giao hưởng của Việt Nam). Cải lương là loại hình xuất hiện đầu thế kỷ 20.

Từ những bài thánh ca theo bước chân các nhà truyền giáo Pháp cho đến sự xuất hiện của trường Viễn Đông Nhạc Viện (1927) đã làm nên dấu ấn khởi đầu quan trọng trong tân nhạc Việt Nam. Cuộc “lột xác” không giản đơn là từ ngũ cung sang ký âm theo nhạc lý phương Tây mà nó nằm cả trong tinh thần nỗ lực độc lập của thế hệ nhạc sĩ Tây học ban đầu: khởi động với hình thức viết lời Việt trên nền ca khúc Pháp đến sự ra đời của dòng nhạc tiền chiến có diện mạo riêng với: Văn Chung, Lê Yên, Văn Cao, Đặng Thế Phong, Lê Thương, Dzoãn Mẫn, Lưu Hữu Phước…

Âm nhạc Việt Nam, dù muốn dù không, nó luôn chịu “từ trường” của bối cảnh chính trị quy định. Văn Cao gặp những trục trặc không nhỏ với số phận bản Tiến quân ca, rock Việt của Lê Hựu Hà bị dè chừng và cấm đoán, sự lên án trào lưu rock ở đô thị Sài Gòn trước 1975, sự dẹp bỏ rock band Đen Trắng của Trần Tiến là những chi tiết được nhìn lại khá điềm tĩnh nhưng ẩn giấu nhiều góc nhìn hài hước. Câu chuyện âm nhạc còn là chuyện thời cuộc và văn hoá. Ví dụ như sự ra đời của nhạc sến thập niên 60 thế kỷ trước gắn với “tình trạng” người bình dân của người nông thôn ra thành thị. Những kiến giải bất ngờ về mối tương đồng giữa hát ả đào trong truyền thống với hát karaoke hiện đại – Tại sao bản chất giống nhau nhưng ngày nay hát ả đào đi vào bảo tàng còn karaoke thì “được người Việt rống lên khắp nơi”? Âm nhạc thời đổi mới với chân dung khá đầy đặn về một hiện tượng Trần Tiến – kẻ hát rong trung thành với phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa nhưng không phải bao giờ cũng suôn sẻ, sự khẳng định sức sống mới của rock band Bức Tường; ngôn ngữ hiện đại và đặc thù Việt Nam trong rock của Gạt Tàn Đầy cả những vấn đề nhạy cảm như: tính độc lập của nền chính trị, tư tưởng người Việt Nam từ nghi thức đàn Nam Giao, nhạc lễ trong đấu xảo thuộc địa đến việc diễn xướng quốc ca hôm nay…

 Một tập hợp những bài nghiên cứu được gọi tên khiêm tốn “Câu chuyện về âm nhạc Việt Nam”, được viết với giọng văn bình thản, khách quan, dễ đọc. Jason Gibbs đưa ra bức tranh chưa phải là toàn cảnh nhưng đã đi vào nhiều vấn đề có tính cốt lõi trong một nền tân nhạc nhiều vận động và xáo trộn. Sách là kết quả của quá trình khảo cứu kỹ lưỡng những tài liệu lịch sử âm nhạc, văn hoá, nghệ thuật Việt Nam. Cuốn sách đáng đọc không chỉ cho những ai quan tâm đến nhạc Việt!

N.V.N

*****

Bài viết của Tác giả Lý Đợi trên www.vannghesongcuulong.org

Jason Gibbs : Rock Hà Nội & Rumba Cửu Long

Lý Ðợi

Tựa phụ: Câu chuyện âm nhạc Việt Nam-Người dịch: Nguyễn Trương Quý-Cố vấn và hiệu đính: Nhà văn Phạm Thị Hoài, Nhà nghiên cứu Hà Vũ Trọng-Nxb Tri Thức, quý 2 – 2008.Giá bán:47.000vnđ; theo hệ thống phát hành toàn quốc của sách Phương Nam. 

Jason Gibbs sinh năm 1960, hiện làm công tác thư viện tại Thư viện Công cộng San Francisco, CA, Mỹ, chuyên về âm nhạc. Ông từng xuất bản nhiều bài nghiên cứu về âm nhạc Việt Nam trên các tạp chí chuyên ngành ở Việt Nam và quốc tế. Ông cũng soạn bài giới thiệu về Việt Nam và người Việt hải ngoại cho quyển từ điển bách khoa Encyclopedia of Popular Musics of the World (Continuum, 2005). 

Trong cuốn sách này, ông khảo cứu chuyên sâu về lịch sử hình thành và tiếp diễn của nhạc Việt ở các cột mốc lịch sử. Các đề tài có thể nhận thấy như: nhạc ta, nhạc Tây, nhạc tiền chiến, nhạc truyền thống, nhạc cải cách, nhạc vàng, nhạc sến, nhạc rock… Đặc biệt là Quốc nhạc, và tiến trình đi tìm bài Quốc ca, với các sự thật nhiều khi khá phũ phàng. 

Tuy nói là chuyên khảo, nhưng lại được viết với giọng văn khá thư thái, dễ gần và rất minh bạch về khoa học. Nhiều lĩnh vực được nghiên cứu trong cuốn sách 275 trang này thuộc dạng tiên phong, “độc quyền” hay “cấm kỵ” ở Việt Nam xưa nay. 

Cách trình bày hợp lý, nhiều hình ảnh minh hoạ sắc sảo, và người dịch làm việc khá cẩn trọng. Ngôn ngữ của người dịch tươi mới, trẻ trung, có lẽ do anh còn trẻ [sinh 1977] và đang lăn lộn trong công việc viết lách [tản văn, tạp bút], biên tập đương thời. 

Số lượng bản in [nếu chân thật như con số ở trang áp chót] thì khá giới hạn [1500 cuốn], ai không nhanh tay thì có thể phải đợi tái bản.

Cuối cùng, không biết ma xui quỷ khiến gì, tôi lại trở thành kẻ quảng cáo không công cho Tri Thức & Phương Nam, nên có lẽ, không tiện viết dài hơn.

THÔNG TIN KHÁC

Mục lục

Lời giới thiệu      

Lời tác giả       

Bài Tây, bài ta: Khúc dạo đầu và chuyển thể của ca khúc phổ thông Tây phương của Việt Nam trước 1940

Nhạc tiền chiến: Khởi đầu của ca khúc phổ thông Việt Nam               

Cải cách và truyền thống trong ca khúc phổ thông Việt Nam thời kỳ đầu     

Kịch nói, La Scène Tonkinoise (Hội kịch Bắc kỳ), và những bài hát tân nhạc Việt Nam đầu tiên                                                 

Tình yêu và khát vọng nơi ranh giới: Những ca khúc ở hai bờ vĩ tuyến 17

Nhạc vàng “hoá vàng” 

Điệu Rumba trên dòng Cửu Long: Bolero - một dạng ca khúc phổ thông Việt Nam

Truyền thống và sự tiếp biến trong hình thành âm nhạc xã hội Việt Nam       

Những biểu tượng của cuộc chiến tranh chống Mỹ trong ca khúc Việt Nam sau 1975       

Trần Tiến: Người hát rong của thời Đổi Mới

Hà Nội “rock” như thế nào? Lối vào Rock’n’Roll ở Việt Nam

Quốc nhạc Việt Nam: Hành trình tìm kiếm bản Quốc ca

Đến Việt Nam qua cánh cửa hẹp



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC


Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè