Ngày đăng : 22/10/2015

Người Giới Thiệu: Nguyễn Quang Diệu

Đỉnh cao đế quốc: Đà Lạt và sự hưng vong của Đông Dương thuộc Pháp

Đỉnh cao đế quốc: Đà Lạt và sự hưng vong của Đông Dương thuộc Pháp

Tác giả Eric T. Jennings
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Văn hóa - Xã hội
Dịch giả Bùi Thanh Châu & Phạm Viêm Phương
Năm xuất bản 2015
Đơn vị xuất bản Hoa Sen & Nxb Hồng Đức
Giá sách 195.000 VND
Số trang 629

 

Đà Lạt đã từng là thành phố quy tụ trí thức lớn vào loại bậc nhất ở miền Nam nếu dựa trên hệ thống giáo dục. Nhắc tới Đà Lạt, nhiều người sẽ nghĩ đến những Yersin, Khánh Ly, Phạm Công Thiện, Huỳnh Phan Anh hay đôi tình lữ Lê Uyên Phương,… Những con đường PCT đã đi; góc nào PCT đã ngồi để ngắm phố, nhìn người và ngó đời; góc nào của KL&TCS… Trước đã từng, giờ vẫn vậy, Đà Lạt là nơi dừng chân của không ít những trí thức, văn nghệ sĩ tài danh...

Ai cũng có trong mình một Đà Lạt để yêu và để nhớ, những ký ức và hoài niệm, những hoa lá cỏ cây, những ngôi biệt thự kiểu kiến trúc phương Tây, những khoảng không gian và thời gian năm tháng, những cơn mưa phùn, những con dốc, những nẻo đường quen với sắc hoa vàng, những tiếng thông reo, những quả thông khô phủ đầy trên mặt đất… Eric T. Jennings tận xứ Gia Nã Đại xa xôi cũng có một Đà Lạt của riêng mình trong cuốn sách “Đỉnh cao đế quốc: Đà Lạt và sự hưng vong của Đông Dương thuộc Pháp”. Đà Lạt theo sự lần tìm về của Eric T. Jennings là một Đà Lạt trinh nguyên của cái thuở ban đầu ấy, một Đà Lạt là thủ đô mùa hè của Đông Dương và sẽ là một Đà Lạt của mùa xuân vĩnh cửu của một bộ phận người, một Đà Lạt quá ư xa lạ khiến không ít người trong chúng ta giật mình về sự (ngộ nhận) hiểu biết của chính mình bấy lâu.

Eric T. Jennings khởi đi với hướng nghiên cứu thực dân, chủng tộc, muốn tìm hiểu về sự hưng vong của nước Pháp ở Đông Dương để rồi mang đến cho độc giả một bức tranh tổng thể về Đà Lạt với các gam màu chính trị, kinh tế, quân sự, quy hoạch, giáo dục, tôn giáo, du lịch… Có lẽ, tìm hiểu bối cảnh hình thành và phát triển của Đà Lạt là yếu tố cốt lõi để Eric T. Jennings “tìm hiểu chủ nghĩa thực dân trong tất cả sự phức tạp của nó”.

Năm 1858, tiếng súng nổ ở Đà Nẵng, mở đầu cho giai đoạn 90 năm chiếm cứ quân sự của Pháp ở Việt Nam. Vị thế của Pháp ở Đông Dương phụ thuộc rất nhiều vào sức khỏe và tinh thần chiến đấu của giới quân sự. Mẫu quốc Pháp hiểu rõ điều này, cho nên từ những năm 1880, những quân nhân được phép trở về mẫu quốc ba năm một lần, đến đầu thế kỷ XX thì cứ hai năm một lần họ được trở về mẫu quốc, từ 1910-1913 giới dân sự cũng được hưởng đặc quyền tương tự. Để cắt giảm chi phí và thời gian cho những chuyến đi, thay vì di chuyển theo chiều ngang vượt biển hồi hương về mẫu quốc thì di chuyển theo chiều đứng (bên trong thuộc địa với thuyết khí hậu quyết định) là lựa chọn thay thế khả dĩ mà người Pháp nghĩ tới. Trở thành nơi nghỉ dưỡng cho cả giới quân sự và dân sự là lý do tồn tại ban đầu của Đà Lạt.

Khẩu hiệu của Đà Lạt thời thực dân là “Mang niềm vui cho một số người và khí hậu ôn hòa cho những người khác”. Vì vậy, Đà Lạt sẽ là nơi mà các nhà chức trách muốn kiến tạo một mảnh nước Pháp ở Đông Dương với các điều kiện như: độ cao tối thiểu 1.200m, đất đai màu mỡ, nước dồi dào và có khả năng thiết lập các tuyến đường giao thông… để phục hồi sinh lực chủng tộc và sự giải trí du lịch. Thực thi, điều chỉnh và thỏa hiệp là những vấn đề mà chúng ta sẽ thấy xuyên suốt trong cuốn sách của Eric T. Jennings. Những tranh luận, những ý kiến trái chiều, những nhóm được cử đi thị sát… dẫn đến những cuộc trưng dụng sức lao động người dân bản địa (trưng dụng cưỡng bức, bị huy động bằng vũ lực) hoặc những việc vận chuyển khuân vác oằn lưng người…

Đà Lạt có giai đoạn bị thờ ơ rồi trở lại, thành hình.

Chữa bệnh là một chức năng của Đà Lạt, với các loại bệnh như sốt rét, bệnh thiếu máu, bệnh “bịa” “Cochinchinite” – bệnh Nam kỳ và cả bệnh nhớ nhà: rừng thông gợi nhớ về Landes, những ngọn đồi gợi nhớ về Champagne hay Lorraine hoặc “một làn sương mỏng bao trùm cảnh vật. Thực sự tôi đang ở vùng thuộc địa, hay là ở Pháp, giữa màn sương sông Rhône vây phủ” – tr. 151… bên cạnh những chức năng khác như căn cứ quân sự, trung tâm giáo dục, nguồn lương thực của Đông Dương, trung tâm thể thao, viện điều dưỡng và khu nghỉ dưỡng.

Đà Lạt, một thời đã từng mang trong mình những giá trị của tự do và thoát ly!

Eric T. Jennings là một nhà nghiên cứu trẻ-giỏi với các tư liệu mới mẻ và độc đáo (tài liệu sơ cấp), ông cũng là một người kể chuyện có duyên. Lẽ dĩ nhiên, cuốn sách văn-sử về Đà Lạt này thực sự rất đáng đọc. Những tinh hoa, giá trị sử liệu hay những phần lãng mạn nhất đang chờ đón bạn đọc trong 491 trang sách khổ 14x22 cm chứ không phải những dòng khô khan này.

Hy vọng một số lỗi biên tập sẽ được giải quyết trong các lần tái bản tiếp theo, vài ví dụ: xuất hiện hai kiểu font (hóa-họa… mà dấu nằm ở những vị trí không giống nhau), những lỗi space, rải rác là lỗi không đồng nhất (Anh (Pháp) Quốc-Anh (Pháp) quốc, tỷ lệ-tỉ lệ, km-kilomét, chứng cớ-chứng cứ, Bắc kỳ-Bắc Kỳ, hy vọng-hi vọng, thực sự-thật sự…), lặp chữ (viết viết, tr. 111), đánh máy nhầm (hành lanh, tr. 113)…

Cảm ơn Ban Tu thư Hoa Sen (BTTHS) đã kịp thời mang đến cho bạn đọc một cuốn sách lý thú và đầy đủ (bản tiếng Pháp ít hơn bản tiếng Việt và Anh 1 chương). Việc BTTHS xuất bản cuốn sách này hay những cuốn sách được phát triển từ các luận án Tiến sĩ như Xứ Đàng Trong, Lịch sử Kinh tế-Xã hội Việt Nam thế kỷ XVII và XVIII (Li Tana, Nguyễn Nghị dịch, Nxb Trẻ), Nước Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa (1847-1885) (Yoshiharu Tsuboi, nhóm dịch, Nhã Nam), Làng báo Sài Gòn 1916-1930 (Philippe M. F. Peycam, Trần Đức Tài dịch, Nxb Trẻ)… đã từng ra mắt bạn đọc là những gợi ý thú vị.



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Đà Lạt theo sự lần tìm về của Eric T. Jennings là một Đà Lạt trinh nguyên của cái thuở ban đầu ấy, một Đà Lạt là thủ đô mùa hè của Đông Dương và sẽ là một Đà Lạt của mùa xuân vĩnh cửu của một bộ phận người, một Đà Lạt quá ư xa lạ khiến không ít người trong chúng ta giật mình về sự (ngộ nhận) hiểu biết của chính mình bấy lâu. Xem tiếp

Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè