Ngày đăng : 05/10/2015

Đơn Vị Xuất Bản Giới Thiệu: DT BOOKS

Quyền lực để lãnh đạo

Quyền lực để lãnh đạo

Tác giả Joseph S. Nye Jr.
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Kinh tế - Quản trị
Dịch giả Lê Thị Cẩm
Năm xuất bản 9/2015
Đơn vị xuất bản DT Books & Nxb Khoa Học Xã Hội
Giá sách 80.000 VNĐ
Số trang 214

 

Tiềm năng khổng lồ về khả năng lãnh đạo của con người rất khác nhau từ Attila the Hun đến Mẹ Teresa, dù vậy hầu như hằng ngày các nhà lãnh đạo vẫn bị bất ngờ. Truyền thống anh hùng lãnh đạo trong chiến tranh đã dẫn chúng ta đến việc quá chú trọng mệnh lệnh, sự kiểm soát và quyền lực cứng rắn kiểu quân đội và xem nhẹ các kiểu lãnh đạo khác. Ví dụ, trong cuộc chạy đua vào chức vụ Tổng thống Mỹ, một số người đã nhạo báng Thượng nghị sĩ Barack Obama là một nhà cựu tổ chức của cộng đồng hơn là một anh hùng dân tộc trong chiến tranh.

Hình ảnh một nhà lãnh đạo là quân nhân đã in dấu trong đầu chúng ta, và sự thực là vẫn có một số nhà lãnh đạo hành xử rất bạo lực. Những tên tội phạm, những tên trùm ma túy, và những tên khủng bố tôn vinh bạo lực, giống như các chiến binh Hy Lạp cổ đại đã làm trong cuộc chiến thành Troy. Nhưng đường hướng của các chiến binh đã thụt lùi trong thế giới ngày nay. Những chiến binh thông minh sẽ biết cách lãnh đạo mà không chỉ dùng sức mạnh. Như Tướng David Petraeus đã nói trong chiến tranh Iraq, trái tim và trí tuệ đều quan trọng, và những người lính thông minh cần có quyền lực mềm để thu hút cũng như quyền lực cứng để thúc ép. Như vậy, một kiểu lãnh đạo quá sức đơn giản đôi khi có thể khiến phải trả giá đắt. Đó không phải là kiểu anh chàng Achilles hiện đại đầy nam tính hoặc anh chàng nam tính căn cơ tạo nên nhà lãnh đạo quân nhân giỏi nhất trong thời buổi truyền thông như ngày nay. Việc lãnh đạo mang tính quân sự ngày nay đòi hỏi các kỹ năng của cả quyền lực cứng lẫn quyền lực mềm sẽ được trình bày ở những trang tiếp theo.

Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đang ngày càng đi đến cách nghĩ giống nhau. Kiểu thứ bậc trên dưới có từ thời đại công nghiệp không còn thích hợp với thời đại công nghệ thông tin. John T. Chambers, Tổng Giám đốc điều hành của Tập đoàn Cisco System khổng lồ, đã thú nhận, “Tôi là một con người của mệnh lệnh và kiểm soát. Tôi thích đưa ra chỉ thị, và chúng tôi thực sự có 67 ngàn người tuân theo chỉ thị. Nhưng đó là kiểu cách của quá khứ. Thế giới ngày nay đòi hỏi một kiểu lãnh đạo khác - mang tính hợp tác hơn và đội nhóm hơn với việc sử dụng các công nghệ Web 2.0” Hay như Joseph Plumeri, Chủ tịch của Tập đoàn Môi giới Bảo hiểm Willis Group, nói, “Tôi đã từng là một gã mệnh lệnh và kiểm soát, nhưng hoàn cảnh hiện nay đã khác… Quá phấn khích và quá hăng hái sẽ thành độc đoán, và sẽ khiến người khác trở nên bất hợp tác. Bạn cần bảo đảm rằng bạn không vặn nhạc quá to đến nỗi người ta không muốn nghe nữa”. Và xin trích lời phát biểu của Carol Bartz, Tổng Giám đốc điều hành của Yahoo, “trong hoàn cảnh này, quản lý kiểu truyền thống là không thể, hoặc ít nhất là một lời khuyên tệ hại… Kỷ nguyên trực tuyến đã khiến cho kiểu quản lý mệnh lệnh và kiểm soát chết ngắc như internet quay số”.

Nhiều nhà lãnh đạo chính trị có tinh thần dân chủ cũng ngày càng nghĩ giống nhau. Trong khi vẫn còn quá sớm để đánh giá sự thành công của nhiệm kỳ của Tổng thống Obama, thật thú vị khi nhìn thấy Tổng thống Obama chứng minh các kỹ năng này trong sự phản ứng bình tĩnh trước các khủng hoảng, việc truyền đạt tầm nhìn, và phương pháp tổ chức của ông ấy. Được biết đến như một “Obama không màu mè”, ngài Tổng thống đã bị chỉ trích về việc cho Quốc hội quyền hạn quá rộng, ví dụ trong sáng kiến về chăm sóc sức khỏe, nếu so sánh với phong cách độc đoán của Tổng thống Lyndon Johnson. Nhưng những người ủng hộ Obama như John D. Podesta, cựu chánh văn phòng Nhà Trắng thời Tổng thống Clinton, đã bảo vệ phong cách Obama như sau: “Mọi người cứ đánh đồng với phong cách Lyndon B. Johnson, nhưng thế giới đã khác rất nhiều so với những năm 1960. Tổng thống cần phải đồng hành cùng mọi người, bởi vì họ cho rằng đó là việc đúng đắn phải làm…”. Hay như Thượng nghị sĩ Byron Dorgan thuộc tiểu bang North Dakota mô tả như sau, “Nếu Johnson là một sức mạnh cơ bắp – một cánh tay quàng ngang vai, một cái tựa người toàn thân, một ngón tay chọc vào ngực – thì Obama là một sức mạnh trí tuệ”. Gerald Seib của tờ Wall Street Journal thì lập luận rằng Obama luôn luôn là “một nhà tổ chức phân nửa trí thức xuất thân từ trường luật, phân nửa là một nhà tổ chức cộng đồng thông minh của đường phố. Trên hành trình dài để được thông qua dự luật chăm sóc sức khỏe mang tính lịch sử, chính con người trí thức trong ông đã khởi đầu cuộc hành trình, và chính con người cộng đồng đường phố của ông đã hoàn tất nó”.

Tất nhiên, không phải tất cả các nhà lãnh đạo chính trị đều chấp nhận một phong cách như vậy. Nhiều nhà cai trị độc đoán – trong số đó có các nước Zimbabwe, Bắc Triều Tiên, Belarus – ngày nay vẫn lãnh đạo theo kiểu độc tài cũ. Không chỉ các nghiên cứu theo kiểu trí tuệ cũ mà cả những nghiên cứu hiện đại về mặt tâm lý cũng minh chứng cho câu nói nổi tiếng của Huân tước Acton, rằng quyền lực có khuynh hướng biến chất. Nhiều nhà lãnh đạo kết hợp sự khiếp sợ với tham nhũng nhằm duy trì một chế độ của những kẻ cắp thống trị bởi “một tên cá mập” và đồng bọn của ông ta. Một số lượng lớn khoảng 200 quốc gia trên thế giới đang được cai trị theo cách ấy. Một số nhà lý thuyết đã cố gắng lý giải việc này bằng một “lý thuyết lãnh đạo của phái mạnh trụ cột”. Theo cách nhìn này, giống như những con khỉ đực, vượn đực, tinh tinh đực tìm kiếm vị thế thống trị của con đực, con người cũng vậy, nhưng như chúng ta sẽ thấy ở phần tiếp theo, lý thuyết này có vấn đề.

Nói rộng hơn, cách lãnh đạo theo kiểu chiến binh anh hùng có xu hướng tán thành niềm tin rằng các chiến binh là do thiên bẩm, không phải do rèn luyện mà thành, và bản chất thiên phú quan trọng hơn rèn luyện. Công cuộc tìm ra những đặc điểm tiêu biểu thiết yếu của một nhà lãnh đạo đã chi phối lĩnh vực nghiên cứu sự lãnh đạo cho đến cuối thập niên 1940 và vẫn rất phổ biến ở các phát biểu hiện nay. Tuy nhiên, những lý giải về mặt sinh học xã hội như vậy chỉ có giá trị rất hạn chế. Và cho đến hôm nay, không hề có một “gien” lãnh đạo nào được tìm thấy, và các nghiên cứu những cặp anh em song sinh giống nhau như đúc cho thấy rằng chỉ một phần ba sự khác nhau của họ trong việc chiếm lĩnh vai trò lãnh đạo chính thức là có thể nhận biết bằng các yếu tố di truyền. Mặc dù việc này cho thấy các đặc điểm di truyền có ảnh hưởng đến mức độ con người đóng một vai trò cụ thể nào đó, thì vẫn còn nhiều khoảng trống bỏ ngỏ cho con người học cách hành xử có tác động đến kết quả.

Bẩm sinh và rèn luyện được hòa trộn trong việc lãnh đạo, và những tính cách tiêu biểu vẫn có thể học được hơn là chỉ thừa hưởng từ ông bà cha mẹ. Chúng ta nói về những nhà lãnh đạo hơn người ở chỗ mạnh mẽ hơn, dám chấp nhận rủi ro hơn, lạc quan hơn, có khả năng thuyết phục hơn và đồng cảm với người khác hơn. Nhưng những tính cách này một phần bị tác động bởi gien di truyền và một phần bởi môi trường chung quanh mà ở đó các tính cách tiêu biểu được rèn luyện và phát triển. Một thí nghiệm rất hay mới đây cho thấy sự tương tác giữa bản tính tự nhiên và sự dưỡng dục. Một nhóm chủ doanh nghiệp được yêu cầu tuyển dụng các nhân viên trước đó đã được xếp loại theo vẻ ngoài. Nếu các ông chủ doanh nghiệp này chỉ xem sơ yếu lý lịch, thì cái đẹp bên ngoài không ảnh hưởng gì đến việc tuyển dụng. Tuy nhiên, thật đáng ngạc nhiên, khi có các cuộc phỏng vấn qua điện thoại trong quá trình tuyển dụng, thì những người đẹp lại đạt kết quả tốt hơn dù không được các nhà tuyển dụng nhìn thấy. Một cuộc đời được củng cố thêm về mặt xã hội dựa trên vẻ ngoài đẹp đẽ có tính di truyền có lẽ đã được mã hóa trong phong cách nói năng với sự tự tin được biểu lộ rõ qua điện thoại. Vậy cái bẩm sinh và cái được rèn luyện đã hòa quyện vào nhau.

Di truyền học và sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo của con người, nhưng hai ngành này không xác định việc lãnh đạo theo cách như trường phái lãnh đạo kiểu chiến binh anh hùng. Kiểu lãnh đạo “Ông Lớn” thực hiện tốt ở những xã hội đặt cơ sở trên những mạng lưới truyền thống dựa vào quan hệ gia đình và lòng trung thành, nhưng các cấu trúc xã hội như vậy không được điều chỉnh tốt để thích nghi với thế giới phức tạp ngày nay dựa trên thông tin. Ở các nền dân chủ tiến bộ, những giới hạn về mặt thể chế như hiến pháp và hệ thống luật pháp công bằng đã hạn chế các hình tượng anh hùng kiểu ấy. Còn xã hội dựa trên nhà lãnh đạo chiến binh thì rất chậm phát triển xã hội dân sự và xã hội rộng rãi vốn là thứ cần thiết cho việc lãnh đạo trong một thế giới nối mạng hiện đại. Việc lãnh đạo hóa ra ít dính dáng hơn tới việc bạn là ai và bạn được sinh ra như thế nào, mà là việc bạn đã học hỏi được gì và bạn làm được gì với tư cách một thành viên của một tập thể.

Trong xã hội dân chủ hiện đại, phụ nữ nói chung là hiểu được quyền lực mềm để thu hút tốt hơn so với đàn ông. Việc ít có nhu cầu biểu lộ mệnh lệnh hơn và kiên nhẫn hơn thường cứu người phụ nữ khỏi những sai lầm đắt giá. Ví dụ, trong cuộc khủng hoảng tài chính 2008 – 2009, một nghiên cứu của Quỹ Vanguard Mutual về 2,7 triệu khách hàng cho thấy đàn ông giao dịch cổ phiếu thường xuyên hơn phụ nữ 50%, thường thua lỗ tiền do việc giao dịch khi giá cổ phiếu thấp. “Phụ nữ có vẻ như có nhiều khả năng chấp nhận sự thật hơn khi họ không hiểu một điều gì đó – như hướng của thị trường chứng khoán”. Nhưng như tôi lập luận bên dưới, trái ngược với lý thuyết lãnh đạo kiểu “Ông Lớn” không phải là “Bà Nhạy Cảm”. Thậm chí, ở những xã hội dựa trên truyền thông rất cởi mở với phong cách lãnh đạo “nữ tính” chăng nữa, sẽ là sai lầm khi dùng khuôn mẫu giới tính để xác định phong cách lãnh đạo mới cần có.

Chúng ta cần nhìn lãnh đạo bằng mệnh lệnh ít hơn là bằng việc khuyến khích tham dự thông qua một tổ chức, một nhóm, hoặc một mạng lưới. Những câu hỏi về phong cách lãnh đạo nào là phù hợp liên quan đến việc khi nào thì sử dụng quyền lực cứng và khi nào thì sử dụng quyền lực mềm. Các kỹ năng này hợp lý như nhau đối với cả đàn ông và phụ nữ, và không nên bị che mờ bởi các khuôn mẫu giới tính cổ điển. Tổng thống George W. Bush đã rất nổi tiếng khi mô tả phong cách lãnh đạo của ông ấy là “người quyết định”, nhưng một lãnh đạo quyết định như thế nào, ai cố vấn cho ông hay bà ấy, và ông/bà ấy hành xử như thế nào trong những tình huống khác nhau chính là những thử thách xác đáng. Sự lãnh đạo lão luyện tùy thuộc vào việc bạn kết hợp các kỹ năng quyền lực này như thế nào để đưa ra các chiến lược thông minh.

Trong các chương sau, tôi sẽ phác thảo ba kỹ năng quyền lực mềm chủ lực – thông minh đầy cảm xúc, tầm nhìn, truyền đạt thông tin – cũng như các kỹ năng quyền lực cứng về khả năng tổ chức và khả năng chính trị theo kiểu Machiavelli. Cũng quan trọng không kém là trí thông minh tùy theo bối cảnh, cho phép một nhà lãnh đạo có thể thay đổi cách kết hợp các kỹ năng nói trên nhằm đưa ra các chiến lược quyền lực một cách thông minh. Thông minh theo tình huống là một kỹ năng xét đoán trực quan giúp cho nhà lãnh đạo sắp xếp các chiến thuật theo mục tiêu trong những tình huống khác nhau.

Thật thú vị khi thấy rằng người Mỹ đã hiểu biết kém cỏi như thế nào về bối cảnh vị thế của họ trên thế giới những năm gần đây. Cách đây hai thập kỷ, nhiều người tin rằng nước Mỹ đang thụt lùi. Rồi một thập niên sau, những người hiểu biết thông thường nói Mỹ làm bá chủ cả thế giới. Một số nhà lãnh đạo thì kết luận rằng nước Mỹ mạnh đến nỗi có thể làm bất cứ điều gì nó muốn và những nước khác không có chọn lựa nào khác ngoài việc phải nghe theo. Chủ nghĩa độc tôn này dựa trên một sự hiểu nhầm sâu xa về bối cảnh của quyền lực trong nền chính trị thế giới. Quyền lực là khả năng tạo ảnh hưởng lên người khác nhằm có được kết quả muốn có, và việc các phương tiện nào đó có tạo nên quyền lực hay không còn tùy thuộc vào bối cảnh.

Thông minh theo tình huống về thế giới đòi hỏi một tổng thống/chủ tịch phải hiểu cả những mặt mạnh lẫn những giới hạn của quyền lực Mỹ. Nước Mỹ có thể là một siêu quyền lực duy nhất, nhưng ưu thế nổi trội không phải là sự thống trị hoàn toàn. Nước Mỹ có thể tạo ảnh hưởng nhưng không thể kiểm soát những phần khác của thế giới. Trong suy nghĩ ấy, thật thú vị khi thấy trí thông minh theo tình huống của Obama về chính trị thế giới được hình thành từ thấp lên cao với những kinh nghiệm ở Indonesia và Kenya, giống như sự thấu hiểu của ông ấy về chính trị nước Mỹ đã được hình thành từ dưới thấp lên cao với tư cách là một nhà tổ chức cộng đồng ở Chicago.

Để hiểu được quyền lực trong những bối cảnh khác nhau của thế giới ngày nay, tôi đã đưa ra ẩn dụ về về ván cờ ba chiều mà ở đó bạn chơi ở bảng hạng cao, bảng hạng giữa và bảng hạng thấp. Ở bảng hạng cao về quyền lực quân sự, nước Mỹ là siêu quyền lực duy nhất trong số các nước, kể cả Trung Hoa hoặc bất cứ nước nào khác người ta tiến cử cho vị trí này. Ở bảng hạng giữa về quan hệ kinh tế giữa các nước, thế giới vốn đã là đa cực. Nước Mỹ không thể có được kết quả mong muốn trong thương mại, trong chống độc quyền, nếu không có sự hợp tác của Liên minh châu Âu, Trung Hoa, Nhật Bản và các nước khác. Và ở bảng hạng thấp, về mối quan hệ xuyên quốc gia, vượt qua biên giới các nước, bên ngoài sự kiểm soát của Chính phủ, cho dù đó là đại dịch, biến đổi khí hậu, buôn ma túy, hay khủng bố xuyên quốc gia, thì quyền lực đã bị phân bổ hỗn loạn. Không ai chịu trách nhiệm; không ai kiểm soát nổi. Các giải pháp thường không khả thi nếu thiếu sự hợp tác. Sức mạnh đơn phương rất khó chống lại đại dịch hay biến đổi khí hậu. Nghịch lý của quyền lực Mỹ là ở chỗ xứ sở hùng mạnh nhất kể từ thời La Mã không thể đạt được các mục tiêu của nó khi đơn phương hành động.

Đó là một thế giới phức tạp khi Obama lên nắm quyền lãnh đạo đất nước. Ông ấy đã thừa hưởng khủng hoảng kinh tế toàn cầu, hai cuộc chiến tranh, khủng hoảng ở Trung Đông và Nam Á, và công cuộc chống lại chủ nghĩa khủng bố. Ông ấy cũng cần phải tìm ra phương cách để đối đầu với các thách thức mới như biến đổi khí hậu toàn cầu, sự trỗi dậy của châu Á, và việc tạo nên một cảm giác rộng lớn hơn về ý nghĩa việc Mỹ xuất khẩu niềm hy vọng hơn là nỗi sợ hãi. Cho dù ông ấy thành công hay không, những năm sắp tới chắc chắn sẽ là một cuộc kiểm tra năng lực lãnh đạo.

Nhưng việc lãnh đạo không chỉ dành cho vua chúa và tổng thống. Nó có mặt khắp nơi trong xã hội loài người, và hiện hữu ở nhiều cấp độ và dưới nhiều hình thái. Lãnh đạo là một cái gì đó mà tất cả chúng ta đều trải qua và tất cả chúng ta đều có thể học hỏi. Tôi hy vọng quyển sách này sẽ giúp bạn trong tiến trình ấy.

Joseph S. Nye Jr.



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Việc lãnh đạo không chỉ dành cho vua chúa và tổng thống. Nó có mặt khắp nơi trong xã hội loài người, và hiện hữu ở nhiều cấp độ và dưới nhiều hình thái. Xem tiếp

Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè