Ngày đăng : 23/07/2015

Người Giới Thiệu: Nguyễn Quang Diệu

Bàn về tự do

Bàn về tự do

Tác giả John Stuart Mill
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Triết học
Dịch giả Nguyễn Văn Trọng
Năm xuất bản 2009
Đơn vị xuất bản Nxb Tri Thức
Số trang 265

 

JOHN STUART MILL VÀ BẢN TUYÊN NGÔN CHO QUYỀN TỰ DO CÔNG DÂN

John Stuart Mill (1806-1873) là một nhà triết học thực chứng, nhà logic học, nhà kinh tế học, nhà chính luận và nhà hoạt động xã hội người Anh. Ông là một triết gia dấn thân và là một con người cấp tiến. Ông được sinh ra đúng vào thời kỳ của những cuộc cách mạng và của những nhà tư tưởng lớn, tư tưởng (tự do) của ông được hình thành từ sự kế thừa có chọn lọc những thành tựu lý luận của những bộ óc lớn của nhân loại: Thomas Hobbes (1588-1679), John Locke (1634-1704), Wilhelm von Humboldt (1767-1835), Alexis de Tocqueville (1805-1859) – những nhà triết học chính trị kiệt xuất; Jeremy Bentham (1748-1832) – người sáng lập chủ nghĩa công lợi (hay còn gọi là thuyết vị lợi), John Stuart Mill lấy đó làm cơ sở và tiền đề để phát triển quan điểm tự do của riêng ông, giúp ông giải quyết bài toán hóc búa về mâu thuẫn giữa nhu cầu cá nhân và ý chí tập thể; Auguste Comte (1798-1857) – cha đẻ của chủ nghĩa thực chứng; Adam Smith (1723-1790) và David Ricardo (1772-1823) – hai đại diện ưu tú của kinh tế chính trị học cổ điển, cung cấp cho John Stuart Mill những lý luận về tự do thương mại, quy luật kinh tế hay những giá trị đạo đức,… Chúng ta có thể nhận thấy những khuynh hướng tư tưởng quan trọng của thời đại nằm rải rác trong các tác phẩm của ông như: Các hệ thống Logic (1843), Các nguyên lý của kinh tế chính trị học (1848), Bàn về tự do (1859), Chính thể đại diện (1861), Chủ nghĩa công lợi (1863),…

Xuất phát từ quan điểm của Wilhelm von Humboldt “mục tiêu của nhân loại là sự phát triển cao nhất và hài hòa nhất mọi năng lực của con người, và cần có hai điều kiện – tự do và sự đa dạng của các tình huống – để mục tiêu ấy có thể đạt được”. John Stuart Mill đề ra các nguyên lý về quyền tự do nhằm đạt được sự hài hòa trong quan hệ giữa con người cá nhân và cộng đồng xã hội, hướng tới mục tiêu phát triển.

Quan điểm chủ đạo của John Stuart Mill là “tự do của mỗi người tìm thấy giới hạn của mình trong tự do của người khác; rằng, tự do xã hội là ranh giới giữa sự kiểm soát xã hội và sự độc lập của cá nhân”. Lý tưởng của ông là “đem lại sự tự do cho từng người để có được sự phồn vinh của tất cả mọi người và cuối cùng là nhằm có được sự tiến bộ xã hội”. Và ông bảo vệ quyền của cá nhân để họ được “sống hạnh phúc theo ý của họ, hơn là bắt họ sống hạnh phúc theo ý những người xung quanh”. Tác phẩm Bàn về tự do (On Liberty) chính là kết tinh một đời học thuật của John Stuart Mill trong hơn 50 năm, là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của triết học chính trị thế giới, là tác phẩm nổi tiếng nhất và gây ra nhiều tranh cãi nhất của ông, là bản tuyên ngôn cho quyền tự do cá nhân.

Vấn đề trung tâm của tác phẩm là mối quan hệ giữa cá nhân đối với xã hội, được thể hiện rõ nét thông qua năm phần (chương) được John Stuart Mill viết hết sức cô đọng và súc tích: Trong “Lời mở đầu” ông cho rằng bất kỳ một xã hội nào cũng cần phải tôn trọng và công nhận sự tự do cá nhân ở cả ba khía cạnh: 1. Tự do tư tưởng, tự do tôn giáo và tự do thảo luận; 2. Tư do về sở thích, tự do lên kế hoạch của cuộc sống; 3. Tự do hội họp. Trong phần “Bàn về tự do tư tưởng và tự do thảo luận” ông đặt ra vấn đề: Khi có sự bất đồng chính kiến, bất đồng trong quan điểm thì một hay nhóm người có quyền hạn chế sự tự do của người khác hay không? Và khi nói đến chuyện “Con người cá nhân như một thành tố của an sinh” ông đặt ra vấn đề là những người có quan điểm không theo số đông có được phép biến nó thành hành động, liệu khi đó họ có bị xã hội tẩy chay và có phải đối mặt với các quy định của pháp luật? Ở phần 4, chương “Giới hạn của quyền uy xã hội đối với cá nhân” ông đặt ra vấn đề là xã hội có được hành động hợp pháp để can thiệp vào tự do cá nhân hay không? Và cuối cùng, ông cho rằng với hành động chỉ ảnh hưởng đến bản thân thì cá nhân không phải chịu trách nhiệm đối với xã hội, cá nhân chỉ chịu trách nhiệm xã hội và bị trừng phạt khi hành động của cá nhân gây ảnh hưởng, tổn hại đến người khác.

Sớm nhìn ra mặt trái của thể chế dân chủ, đặc biệt chú trọng đến tính đạo đức cá nhân và đạo đức xã hội cũng như đạo đức trong kinh tế, bác bỏ ý tưởng về khế ước xã hội, đề cao vai trò quyết định của giáo dục và đào tạo trong nền dân chủ,… nên tư tưởng triết học chính trị của John Stuart Mill luôn ủng hộ cho tự do cá nhân, không ủng hộ việc xem thường phẩm chất đạo đức cá nhân và xã hội, luôn hướng đến xây dựng và bảo vệ nền dân chủ đại diện cho tất cả và coi con người là mục tiêu và là động lực phát triển của xã hội.

Dù vẫn còn đó vài hạn chế như quan điểm tự do đâu đó còn mang tính lý tưởng, thiếu bình đẳng trong sự bảo vệ tự do giữa các dân tộc, có lúc bảo vệ tự do tín ngưỡng mà không bảo vệ tự do chính trị,… nhưng chúng ta không thể phủ nhận John Stuart Mill là người bảo vệ cho tự do cá nhân một cách kiên định. Hơn 150 năm trước tác phẩm Bàn về tự do của ông đã mang lại những góc nhìn tiến bộ về tư tưởng, nhiều điều ông nói đến bây giờ vẫn còn nguyên giá trị.

Nguyễn Quang Diệu



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Hơn 150 năm trước tác phẩm Bàn về tự do của ông đã mang lại những góc nhìn tiến bộ về tư tưởng, nhiều điều ông nói đến bây giờ vẫn còn nguyên giá trị. Xem tiếp

Bàn về tự do đề cập đến một trong những vấn đề được rất nhiều người quan tâm, đó là quyền của các cá nhân trong mối quan hệ của họ với cộng đồng và với xã hội.

Xem tiếp

Tuy nhiên, băn khoăn lớn nhất của ông trước sau vẫn là nguy cơ hạn chế và kiềm tỏa sự phát huy “cá tính” bởi các cấm kỵ, quy ước, bộ máy quan liêu và “công luận”. Quyển “Bàn về Tự do” tập trung vào vấn đề này bằng cách xác định và biện minh chức năng của “nguyên tắc tự do”…

Xem tiếp


Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp



Sách do đơn vị xuất bản tuyển chọn và giới thiệu

Thế lưỡng nan của nhà cải tiến Cuốn sách này viết về sự thất bại của các công ty hàng đầu trong một số ngành công nghiệp khi họ đối mặt với một số loại hình thay đổi của thị trường ...
Xem tiếp


Gửi email cho bạn bè