Ngày đăng : 08/07/2015

Người Giới Thiệu: Nguyễn Quang Diệu

Hồ sơ về Lục Châu học: Tìm hiểu con người ở vùng đất mới dựa vào tài liệu văn, sử bằng Quốc ngữ ở miền Nam từ 1865-1930

Hồ sơ về Lục Châu học: Tìm hiểu con người ở vùng đất mới dựa vào tài liệu văn, sử bằng Quốc ngữ ở miền Nam từ 1865-1930

Tác giả Nguyễn Văn Trung
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Văn hóa - Xã hội
Năm xuất bản 1/2015
Đơn vị xuất bản Nxb Trẻ
Giá sách 350.000 VND
Số trang 644

 

Hồ sơ về Lục Châu học: Tìm hiểu con người ở vùng đất mới dựa vào tài liệu văn, sử bằng Quốc ngữ ở miền Nam từ 1865-1930” là công trình khảo cứu công phu của Giáo sư Nguyễn Văn Trung được Nxb Trẻ phát hành đầu năm 2015. Sách được soạn xong từ thập niên 90 của thế kỷ XX, được công bố trên mạng nhiều năm trước, việc bản thảo được in thành sách (644 trang khổ 15,5 x 23 cm) là một nỗ lực đáng ghi nhận của Nxb Trẻ.

Biên soạn công trình này, tác giả Nguyễn Văn Trung muốn thiết lập một hồ sơ giới thiệu những tài liệu văn, sử, báo chí đồ sộ đã phát hiện, sưu tầm được từ nhiều nguồn. Tác giả muốn dựa vào đó để đưa ra những giả thiết giải thích thuộc các ngành khoa học xã hội như ngôn ngữ học, xã hội học, dân tộc học, triết học, văn hóa... Do đề tài rộng, cho nên tác giả tự giới hạn việc trình bày sinh hoạt, văn hóa thời kỳ này qua những tác phẩm văn xuôi bằng quốc ngữ thuộc văn chương, sử ký và báo chí. Văn chương thì chỉ nói chuyện văn truyện, tiểu thuyết lịch sử, tạm bỏ qua: tuồng, thơ, văn học dân gian.

Mốc thời gian 1865-1930 mà tác giả nghiên cứu tương ứng với thời điểm Pháp chiếm Nam Kỳ (1865), cho xuất bản tờ Gia Định báo – tờ báo Quốc ngữ đầu tiên; và năm 1930 – thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, mở ra một quan điểm mới về văn sử. Tác giả dùng tên gọi “Lục Châu học” để nghiên cứu nếp sống của người miền Nam thời kỳ này. Lục Châu là cách gọi cũ, nghĩa tương tự như chúng ta hay nghe/ gọi vùng đất miền Nam với các tên: Lục tỉnh Nam Kỳ, Nam Kỳ, Gia Định Đồng Nai, Nam Trung, Nam Việt, Nam Phần, Nam Bộ… cho nên “Lục Châu học” cũng mang ý nghĩa tương tự như “Nam Bộ học”.

Qua cuốn sách, tác giả muốn góp phần phục hồi một mảng văn học miền Nam hình thành từ rất sớm đã/ đang bị bỏ quên (vì không biết), bỏ qua (vì bị phủ nhận hoặc do một đánh giá phê phán nên đã không thèm xét đến) trong giai đoạn 1865-1930. Tác giả trình bày vấn đề bằng cách trích dẫn các đoạn văn/ nguyên văn trên sách báo giai đoạn này về văn sử, sau đó đưa ra những lời bình, nhận xét riêng của mình. Các hoạt động sinh hoạt văn sử được đề cập tập trung vào các khía cạnh: dịch chữ Hán, chữ Nôm, Pháp văn ra quốc ngữ, biên khảo văn học, phong tục, lịch sử, khoa học, sách giáo khoa, sáng tác thơ, văn xuôi, đặc biệt các thể văn tiểu thuyết, theo lối phương Tây… Tác giả cho rằng  sách báo thời kỳ đó (phần lớn ở miền Bắc) đã bỏ qua hoặc lướt qua những tên tuổi lớn của miền Nam: Trương Minh Ký, Nguyễn Chánh Sắt, Hồ Biểu Chánh, Lê Hoằng Mưu, Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của, Phú Đức... Phần lớn báo chí thời đó (mà tác giả trích dẫn trong sách) chỉ đề cập đến những người cộng tác với Đông Dương tạp chíNam Phong tạp chí như: Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn, Nguyễn Trọng Thuật, Nguyễn Đỗ Mục, Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Ngọc, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Nguyễn Bá Trác, Bùi Kỷ, Trần Trọng Kim, Hoàng Ngọc Phách, Đông Hồ… Các tài liệu trích dẫn có thể kể đến: Việt Nam văn học sử yếu (Dương Quảng Hàm), Nhà văn hiện đại (Vũ Ngọc Phan), Lịch trình tiến hóa của văn học và tư tưởng Việt Nam hiện đại (1865-1946) (Đào Đăng Vỹ), Phê bình và cảo luận (Thiếu Sơn), Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, tập 3, văn học hiện đại 1862-1945 (Phạm Thế Ngũ), Văn học sử thời kháng Pháp (1858-1945) (Lê Văn Siêu), Bảng lược đồ văn học (Thanh Lãng)… Qua những trích dẫn và nhận định, tác giả cho rằng “việc nhận định đánh giá văn học, văn hóa min Nam của những người min Bắc từ 1919-1985 giống nhau… thái độ văn hóa này không tùy thuộc các thế hệ, các ý thức hệ tư tưởng, thể chế chính trị... nhưng bị quy định bởi những yếu tố mà chúng tôi gọi là yếu tố địa chính trị”. Không riêng gì nhà văn miền Bắc (những tác giả gốc Bắc, Trung viết về văn học tại miền Bắc; những tác giả gốc Bắc làm văn học ở miền Nam); hay những tác giả Việt Nam ở nước ngoài hay tác giả người nước ngoài; mà chính các nhà văn miền Nam cũng phủ nhận văn chương miền Nam “vì họ chọn tiêu chuẩn làm văn chương là Nam Phong và lấy Nam Phong làm diễn đàn, và cũng chính vì thế mà từ thời đó cho đến nay, họ được biết đến nghĩa là được các nhà viết văn học sử gốc min Bắc công nhận” nên mới có chuyện bỏ qua, như trường hợp Đông Hồ (Văn học min Nam. Văn học Hà Tiên. Chiêu Anh Các, Hà Tiên thập cảnh, Khúc vịnh) hay Trúc Hà (Lược khảo v sự tiến hóa của quốc văn trong lối viết tiểu thuyết, Nam Phong số 175, 176 năm 1932)… Ngoài ra, còn có những lý do khác được tác giả đề cập và phân tích: những thiên kiến, mặc cảm và những vụ lời qua tiếng lại giữa trí thức hai miền… ví dụ: “Gia Định là đất mới. Dân chúng vừa thưa ít, vừa chưa được thuần nhất... Sự sáng tác văn học, sự ưa chuộng văn chương, sự trồng trọt thi văn ở đây chưa có truyn thống sâu xa, nên kém tim lực, kém khả năng... Quốc văn do đó trong nhiu năm v sau ở Nam Kỳ chỉ bày tỏ trong hình thức báo chí phổ thông với trình độ trí thức khá ấu trĩ hoặc ở tác phẩm tiểu thuyết cho một công chúng hạ lưu dễ dãi. Những người thức giả lưu tâm đến quốc văn sau đó lại phải quay ra min Bắc để đón tiếp những sáng tác mới cũng như phong trào văn học mới” – (Phạm Thế Ngũ, Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, tập III, trang 85), hay “Đại Việt tân báo, Nông Cổ mín đàm lại là những báo chí không có tính cách văn học, chỉ đăng rặt những tin vặt, những thông cáo của chính phủ, những bài diễn văn của người đương thời, hay nếu có đăng thơ văn thì cũng là những thơ văn của độc giả, nhà báo đăng một cách khuyến khích, chứ thật ra chưa đáng kể là thơ văn” – (Vũ Ngọc Phan, Nhà văn hiện đại, tập I, trang 30)...

Cuốn sách này đi từ sự kiện văn học, thông qua việc tìm hiểu văn học tác giả đồng hành cùng bạn đọc trên bước đường tìm hiểu về con người, xã hội vùng đồng bằng sông Cửu Long, Đồng Nai ở phương diện giao lưu văn hóa giữa hai miền Nam-Bắc và giữa văn hóa truyền thống Việt Nam và các văn hóa nước ngoài trong viễn tượng những quy định địa lý chính trị, lịch sử qua các phần nội dung rộng lớn: Nho học ở vùng đất mới, Lịch sử Việt Nam nhìn từ miền Nam, Buổi sơ khởi đạo Thiên Chúa ở miền Nam, Cao Đài: Đạo ở vùng đất mới, Miền Băc dưới mắt một người miền Nam, Báo chí văn xuôi và lý luận, Một vài quy luật về sinh hoạt văn hóa ở vùng đất mới, Chính sách văn hóa của người Pháp và ảnh hưởng văn hóa Pháp

Cuốn sách là tài liệu hữu ích cho bạn đọc với những vấn đề xét lại lịch sử văn học, những gợi ý thú vị, tư liệu dày đặc cùng mục index hỗ trợ tốt cho việc tra cứu... Cuốn sách cũng chưa thực sự toàn diện và đầy đủ, tác giả nhận định, cho nên bạn đọc hãy đón nhận nó như một tài liệu tham khảo với tinh thần phê phán và khai phóng.

Vài nhận xét bên lề về khâu biên tập: cuốn sách biên tập không được kỹ nên có không ít lỗi morasse; có lẽ vì nhiều lỗi cho nên bị Nhà nghiên cứu Trần Văn Chánh (Tạp chí Xưa & Nay Xuân Ất Mùi (tháng 2.2015)) phán oan cho cái tội sửa từ “viễn tượng” – từ quen dùng của tác giả – thành “viễn tưởng”. Nếu tạm căn cứ vào việc đối chiếu nội dung cuốn sách và nội dung bản thảo tên TimHieuConNguoiOVungDatMoi.pdf mà tôi có trong máy thì trong trường hợp này biên tập viên để nguyên trạng không chỉnh sửa gì, bản thảo tác giả dùng lẫn lộn giữa “viễn tượng” và “viễn tưởng”. Vì biên tập không kỹ nên toàn văn bản không có được sự đồng nhất giữa: viễn tượng-viễn tưởng, Hà Hương phong nguyệt-Hạ Hương phong nguyệt, truyện ông Gioan Ngô Kim Thạch-truyện ông Gioang Ngô Kim Thạch-truyện ông Gioăn Ngô Kim Thạch của tác giả Charles Ngọc Ninh-Charles Ngọc Minh… Một số chỗ nhầm giống nhau từ bản thảo đến sách in: thay vì đồng nhất tên Lê Hoằng Mưu thì xuất hiện tên Lê Hoàng Mưu (tr. 10, 630); Bùi Xuân Bảo (tr. 631), Bùi Xuân Bào (tr. 25); Đào Đăng Vĩ (tr. 184), Đào Đăng Vỹ (tr. 21, 632); Thầy Lazarô Phiền (tr. 179, 552), Thày Lazarô Phiền (tr. 103, 105); P.J.B Trương Minh Ký (tr. 629) mà lẽ ra phải là P.J.B Trương Vĩnh Ký – chủ trì nguyệt san Thông loại khóa trình… mà lẽ ra người biên tập có thể xử lý tốt hơn…



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Cuốn sách này đi từ sự kiện văn học, thông qua việc tìm hiểu văn học tác giả đồng hành cùng bạn đọc trên bước đường tìm hiểu về con người, xã hội vùng đồng bằng sông Cửu Long, Đồng Nai ở phương diện giao lưu văn hóa giữa hai miền Nam-Bắc và giữa văn hóa truyền thống Việt Nam và các văn hóa nước ngoài trong viễn tượng những quy định địa lý chính trị, lịch sử. Xem tiếp

Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè