Ngày đăng : 23/06/2015

Người Giới Thiệu: Nguyễn Quang Diệu

Xứ Đàng Trong năm 1621

Xứ Đàng Trong năm 1621

Tác giả Cristophoro Borri
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Văn hóa - Xã hội
Dịch giả Nguyễn Khắc Xuyên & Nguyễn Nghị
Năm xuất bản 9/2014
Đơn vị xuất bản Nxb Tổng Hợp TP. HCM
Giá sách 35.000 VND
Số trang 133

 

Qua biến cố chính trị Nam-Bắc phân tranh giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh-Nguyễn mà con đường Nam tiến của dân tộc Việt Nam được nối liền trở lại sau những khoảng đứt gãy trước đó. Năm Chính Trị thứ nhất triều Lê Anh Tông (Mậu Ngọ, 1558) là cột mốc quan trọng với sự kiện Nguyễn Hoàng vào trấn thủ đất Thuận Hóa, mở ra một giai đoạn lịch sử mới với các vấn đề chính trị, quân sự cùng với sự di dân ồ ạt cũng như việc chia cắt đất nước, ổn định sự giao thoa văn hóa đã hình thành trước đó…

Đầu thế kỷ XVII có vị thừa sai Cristophoro Borri (1583-1632) người Ý đến nước ta (xứ Đàng Trong) (đời chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên 1613-1635) và ở lại đó gần 5 năm (1618-1622). Ông đã viết cuốn hồi ký – du ký có tựa đề “Xứ Đàng Trong năm 1621” để kể về mọi thứ trông thấy ở xứ sở kỳ lạ này, từ: quốc hiệu, diện tích, khí hậu, đất đai, tính tình, phong hóa, tục lệ, hành chính, quân sự, thương mại, đời sống tinh thần,… Cuốn sách được viết năm 1621 và được ấn hành năm 1631 là một tư liệu quý, qua đó chúng ta hiểu rõ hơn về đất nước, con người Việt Nam thời đó.

Cuốn sách tái bản “Xứ Đàng Trong năm 1621” mỏng te, 133 trang khổ 13x19cm kể cả Lời bạt của cố nhà văn Sơn Nam. Một buổi trà chiều có thể lướt qua không sót nội dung, nên thôi không nói về nội dung sách nữa mà nói về vài chuyện bên lề cuốn sách.

Nói Đàng Trong để phân biệt với Đàng Ngoài, hay Nam hà để phân biệt với Bắc hà. Các giáo sĩ đến nước ta vào đầu thế kỷ XVII nhưng chung nhau nhận định: Chia đôi lãnh thổ nhưng đây vẫn là một nước (Annam) có chung một ngôn ngữ, một phong tục và một hiến pháp: “Về hiến pháp, phong tục và tình thế thì cũng chung nhau như tôi đã nói ở chương nhất phần hai này; tôi cũng đã nói rằng chưa được một thế kỷ, Đàng Trong vẫn thuộc về cùng một nước với Đàng Ngoài” – De Rhodes, Hành trình và Truyền giáo. “Về phía Nam là xứ Đàng Trong đã nổi lên chống lại xứ Đàng Ngoài tuy cả hai đều thuộc về một quốc gia, một phong tục và một ngôn ngữ” – Cardim, Tường trình về Đàng Ngoài, Đàng Trong (trích từ bản thảo dịch của Hồng Nhuệ Nguyễn Khắc Xuyên). “Đàng Trong là một phần của đại quốc gia Đàng Ngoài, trước kia thuộc về ông cố của chúa đương thời cai trị Đàng Trong” và “Ngôn ngữ là ngôn ngữ chung vì xưa kia cả hai đều thuộc về một quốc gia” – Borri

Các giáo sĩ đến nước ta vào đầu thế kỷ XVII, các ghi chép của họ đôi khi có:

Sự tương đồng: De Rhodes cho rằng: Đàng Ngoài lớn hơn Đàng Trong gấp bốn lần, và rộng bằng nước Pháp, Đàng Ngoài trải rộng như một cái đĩa bằng phẳng bốn góc, còn Đàng Trong thì bị thu hẹp trong một dãy núi. Cũng như De Rhodes, Borri cho rằng Đàng Ngoài rộng chừng gấp bốn lần Đàng Trong…

Sự lệch: Borri cho rằng Xứ Đàng Trong rộng hơn 100 dặm theo bờ biển, bắt đầu từ nước Chàm ở vĩ tuyến 11, cho tới vĩ tuyến 17; De Rhodes lại cho rằng Đàng Trong ở vào vĩ tuyến 12 và 18 (Hành trình và Truyền giáo), có lúc ông lại viết “từ vĩ tuyến 12 tới vĩ tuyến 17 thuộc Đàng Trong” (Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài)…

Borri cho rằng Coci, Cocin tức là Giao Chỉ. Khác với Borri, trong cuốn Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài, De Rhodes cho rằng Coci hay Cocin do chữ Kẻ Chợ mà ra.

Hay như chuyện Borri cắt nghĩa chữ Annam: “Anam có nghĩa là miền Tây. Đối với nước Tàu”, mà lẽ ra phải là Nhật Bản. De Rhodes thì cho rằng “Gọi là Annam nghĩa là nghỉ yên phía Nam; hiện nay danh hiệu này là tên gọi chung cho hai xứ Đàng Ngoài và Đàng Trong, cả hai chỉ là một quốc gia, một cộng đồng chung nhau một phong tục, tập quán và ngôn ngữ, và trước đây chỉ là một nước, tuy sau này chia làm hai như tôi sẽ nói khi có cơ hội” – Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài.

Borri cho rằng Xứ Đàng Trong chia thành 5 tỉnh: Thuận Hóa (Sinuua), Quảng Nam (Cacciam), Quảng Ngãi (Quamguia), Quy Nhơn (Quingnim) và Phú Yên (Renran). Về đại cương địa lý là phù hợp với sử sách ta nhưng Borri có lẽ có sự nhầm giữa các tên gọi: tỉnh, xứ, phủ, dinh. Nhìn lại ta thấy từ năm 1306, gả Huyền Trân công chúa sáp nhập châu Ô (đổi thành châu Thuận), châu Lý (đổi thành châu Hóa) của đất Chiêm vào đất ta. Đến năm 1403, đời Hồ Quý Ly, Hồ Hán Thương sáp nhập tiếp châu Cổ Lũy (đổi thành châu Tư và châu Nghĩa) và châu Chiêm Động (đổi thành châu Thăng và châu Hoa). Năm 1469, khi định bản đồ trong nước thì Thuận Hóa thành đất Thừa Thiên, Quảng Trị và Quảng Bình (Cương mục). Năm 1471, Lê Thánh Tôn đặt đạo Quảng Nam gồm ba phủ là phủ Thăng Hoa, phủ Tư Nghĩa và phủ Hoài Nhân (Nhơn) (Cương mục). Mãi đến năm 1611, Nguyễn Hoàng mới lấy đất Phú Yên đặt làm phủ cho sáp nhập vào Quảng Nam. Năm 1613, khi Nguyễn Hoàng mất, thì vua Lê phong cho Nguyễn Phúc Nguyên làm trấn thủ cả hai xứ Thuận Hóa và Quảng Nam. Cho nên 5 tỉnh Borri nói nằm trong 2 xứ Thuận Hóa và Quảng Nam (phủ Thăng Hoa), Quảng Nghĩa (phủ Tư Nghĩa), Quy Nhơn (phủ Hoài Nhân), Phú Yên (phủ Phú Yên)…

Trong các bản tường trình của các giáo sĩ đến nước ta vào thế kỷ XVII, có những bản tường trình chỉ đề cập tới việc truyền giáo và những bản tường trình dạng thiên khảo cứu về dân tộc học. Bản tường trình của Borri dung hòa được cả hai, giữa đời và đạo. Và như thế mang lại cho bạn sự thích thú không hề nhỏ.

Nguyễn Quang Diệu



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Bản tường trình của Borri dung hòa được cả 2, giữa đời và đạo. Và như thế mang lại cho bạn sự thích thú không hề nhỏ. Xem tiếp

Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè