Ngày đăng : 27/11/2015

Người Giới Thiệu: Nguyên Ngọc

Giã biệt hoang vu

Giã biệt hoang vu

Tác giả Nguyễn Hàng Tình
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Văn học Việt Nam
Năm xuất bản 2013
Đơn vị xuất bản Phương Nam Book & Nxb Hội Nhà văn
Giá sách 90.000 VND
Số trang 396


Giã biệt hoang vu - một cuốn sách “dữ và lạ”

Nhà Tây Nguyên học nổi tiếng Georges Condominas có một tác phẩm đã trở thành kinh điển được đặt tên rất lạ: L’exotique est quotidien (có thể dịch là “Kỳ lạ mỗi ngày”). Khi đặt tên cho cuốn sách của mình, hẳn Condominas rất có ý thức về chuyện “exotique” đối với người làm dân tộc học, hay cả những người ít nhiều có tiếp xúc với các tộc người mà ta quen gọi là các dân tộc thiểu số, thậm chí cả người thường. “Exotique” bắt nguồn từ từ Hy Lạp exôtikos có nghĩa là lạ. Nhưng “lạ” đối với ai? Lạ đối với người phương Tây. Các đế quốc phương Tây đi chinh phục các thuộc địa, hầu hết ở vùng nhiệt đới, xích đạo, xứ nóng. Ở đấy họ gặp những điều hết sức kỳ lạ đối với họ, từ tổ chức xã hội, phong tục tập quán, hành vi của con người cho đến thế giới động thực vật… Do đó mà “exotique” lại thêm nghĩa là nhiệt đới, xứ nóng, xích đạo…

Cái “exotique”, quá xa lạ, quá độc đáo thì dễ hấp dẫn, gây tò mò. Condominas bảo rằng nó như những con chim nhiệt đới sặc sỡ, thường mê hoặc các nhà dân tộc học mới bước vào nghề. Từ đó mà “exotique” lại thêm một nghĩa nữa: Thói hám lạ, nghĩa này đã hàm ý xấu. Một người có thói “exotique” là người đến gặp các dân tộc thiểu số thì bị mê hoặc, bị choáng vì những vẻ bên ngoài quá kỳ lạ của họ, si mê những thứ của lạ đó, tưởng đó là văn hóa “tuyệt vời” của họ và dừng lại ở đó, không còn hiểu được nền văn hóa thật sự của những con người kia. “Exotique” trở thành một lớp vỏ bọc giả, một tường ngăn thường rất cứng chính vì sự lòe loẹt hay “độc đáo” của nó, không vượt qua được thì không sao đến được với văn hóa thật của các dân tộc, không “đọc” được các văn hóa ấy, những con người ấy...

Kể lể dông dài như vậy cũng là để nói về Nguyễn Hàng Tình và cuốn Giã biệt hoang vu rất đặc biệt của anh. Rất đặc biệt vì cuốn sách viết về Tây Nguyên mà Tây Nguyên thì rất khó đọc. Bởi Tây Nguyên rất “exotique”. Rất nhiều người cầm bút đến với Tây Nguyên đã bị cái “exotique” quá đậm của nó mê hoặc và che lấp những con người và số phận của họ. Nào những nhà rông chẳng vì “lý do” nào hết mà mái nhọn hoắt phóng thẳng cao vút lên giữa trời xanh; những nhà dài cứ sinh con đẻ cái là lại nối dài thêm ra mãi cho đến “dài như một tiếng chiêng”; những tượng nhà mồ đến Picasso cũng mê mẩn mà người ta tạc ra rồi bỏ đó cho mục nát trong nắng gió mưa rừng và sâu bọ gặm nhấm, tuyệt đối chẳng thèm đoái hoài… Tất nhiên, những cái đó cũng đều là văn hóa, những biểu hiện ra bên ngoài của văn hóa, nói một cách giản dị, một cách sống của con người giữa thế gian người và giữa tự nhiên; nghĩa là cái gốc là ở con người, số phận của con người, trong xã hội của loài người.

Mà xã hội Tây Nguyên 38 hay 39 năm nay thì biến động ghê gớm, như không có bất cứ vùng đất nào trên cả đất nước ta biến động dữ dằn đến thế.

Nguyễn Hàng Tình đến Tây Nguyên, yêu Tây Nguyên đến da diết nhưng không chỉ yêu cái “exotique” của nó mà anh còn biết gạt đi cái “exotique” đó, cái chỉ làm cho mình sướng, mình khoái - đúng ra là “tự sướng tự khoái” của người đi tìm của lạ - nên anh đã chọc thủng được bức tường “exotique” của nó để cho ta một bức tranh hiện thực về Tây Nguyên hôm nay, sinh động và hỗn tạp đến lạ thường, tan nát và đang vùng vẫy để gượng “đứng lên” lần nữa, bị phá vỡ vì sự ngu dốt và tham lam của con người và cùng lúc đang được ra sức cứu sống bởi những con người kỳ lạ, thật sự kỳ lạ, rất “exotique” của hôm nay… như cái ông Vũ Đức Long, “anh hùng vùng Đông Bắc”, ông chủ “Sơn động” Ea Sô, một Don Quichotte của thời hiện đại Việt Nam, lãng mạn và cao cả, quyết liệt và bi tráng… mà chỉ có Tây Nguyên mới sản sinh ra được. Với Vũ Đức Long, Nguyễn Hàng Tình đã dựng lên được chân dung một người anh hùng mới của Tây Nguyên hôm nay. Khi đọc Vũ Đức Long của Nguyễn Hàng Tình, tôi bỗng ao ước giá như còn sức tôi sẽ viết một cuốn tiểu thuyết về con người ấy, như gần 60 năm trước tôi đã viết về Núp. Hôm nay thì không thể có Núp, sẽ rất lạc lõng. Chỉ có thể là Vũ Đức Long… Nhưng mà thiên bút ký về Ea Sô của Nguyễn Hàng Tình viết cách đây đã đến 10 năm. Trong Giã biệt hoang vu không thấy tác giả nói đến nay người anh hùng Ea Sô ấy ra sao? Tôi nghĩ anh hùng mà đơn độc đến thế, đối mặt với cả một tập đoàn quyền lực và lợi ích hung dữ đến thế, cuối cùng làm sao ông thắng nổi. Số phận của ông cũng là số phận của Tây Nguyên thôi…

Cuốn sách của Nguyễn Hàng Tình là một cuốn sách “dữ và bi tráng”. Một cuốn sách rất cần cho hôm nay. Nó nói về sự hỗn loạn và tàn phá đang diễn ra trên vùng đất mà ngành du lịch đang ra sức PR về tính chất “exotique” đó. Nó bảo rằng không, cuộc chiến đấu để tồn tại, để giữ một Tây Nguyên còn là Tây Nguyên, để sống được ở đấy, đang rất khó, chẳng biết còn có thể hy vọng không nhưng chính vì thế mà nó thống thiết gọi kêu trách nhiệm, của tất cả, cho Tây Nguyên. Hơn thế, nó lại cho ta nuôi hy vọng bởi nó cũng lại cho thấy, bất chấp tất cả, ở đấy con người ta vẫn vùng vẫy để sống và quyết liệt muốn sống ngày càng đàng hoàng hơn. Như ông Tây trồng nho trên núi cao Đà Lạt, như người đánh cá lăng gan dạ mạo hiểm đến lạ lùng trên các sông heo hút nhất của Tây Nguyên. Như những người đào vàng gian nan và táo tợn. Như những người Lạch “nghệ sĩ” ở Lạc Dương mà Nguyễn Hàng Tình đã rất công bằng để nói về họ một cách đầy yêu thương và tôn trọng. Mặc tất cả nhà quản lý khắt khe, các nhà văn hóa uyên thâm cùng các nhà lý luận nghệ thuật thâm trầm và khó tính, hằng đêm họ làm “văn hóa du lịch” trộn lung tung âm nhạc truyền thống với âm nhạc hiện đại, đãi du khách đến thỏa thuê, chăm chỉ làm ra tiền để mà sống và say mê múa hát cả dân tộc lẫn hiện đại để chơi cho hết ga, sau một ngày lao động mệt nhoài, tạo nên ở cái chân núi Lang Biang tuyệt vời ấy đêm đêm tưng bừng lễ hội liên miên…

Tôi là người sống với Tây Nguyên hơn nửa đời, yêu đến mê mệt văn hóa cổ truyền Tây Nguyên. Tôi đồng ý với Nguyễn Hàng Tình: Không sao đâu, xưa nay vẫn thế mà. Tây Nguyên từng biến đổi trong suốt mấy ngàn năm lịch sử, có những thời va chạm văn hóa chắc gì đã kém thời nay mà vẫn còn văn hóa và con người. Thì cũng chưa xa lắm đâu, nhạc Ê Đê kiểu Ơi M’Drak của Y Moan, hay của Siu Black. Theo tôi ấy là nhạc truyền thống Ê Đê vốn đặc biệt mạnh về tiết tấu, trộn với ảnh hưởng của nhạc rock thời Mỹ, pha trộn (mà ta gọi văn hoa là tiếp biến) rất giỏi mà tạo nên, ngày nay còn ai phủ nhận được nữa. Xin được nhắc lại lần nữa: Không có vấn đề hiện đại và đậm đà bản sắc dân tộc, hai cái cố điều hòa cho được mà chỉ có cái dân tộc hiện đại. Thế thôi. Biết đâu trong cuộc trộn lẫn “lung tung” ở Lạc Dương hôm nay ấy, rồi sẽ có cái tất yếu mất đi và sẽ còn lại sáng tạo, rạng rỡ, một Ơi Lạc Dương Ơi Lạc Dương nào đó…

Cuốn sách của Nguyễn Hàng Tình “dữ” mà không buồn. Dưới tất cả sự kiện bi tráng, cả đau đớn, nó nói, không tô vẽ, không ve vuốt, về những con người hôm nay đang sống và vật lộn trên đó, ngã xuống rồi lại khó nhọc đứng lên…

Cuốn sách này rất dữ mà lạ là nó lại khiến ta tin. Bởi, chọc thủng màn “exotique” vốn là những thứ bề ngoài, thứ lừa mị, nó nói về những con người.

Và không thể đánh bại được con người.

Người Tây Nguyên càng không.

Nguyên Ngọc



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Cuốn sách của Nguyễn Hàng Tình là một cuốn sách “dữ và bi tráng”. Một cuốn sách rất cần cho hôm nay. Xem tiếp

Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp



Sách do đơn vị xuất bản tuyển chọn và giới thiệu

Thế lưỡng nan của nhà cải tiến Cuốn sách này viết về sự thất bại của các công ty hàng đầu trong một số ngành công nghiệp khi họ đối mặt với một số loại hình thay đổi của thị trường ...
Xem tiếp


Gửi email cho bạn bè