Ngày đăng : 13/06/2011

Người Giới Thiệu: Chử Anh Đào

Bóng tối mới

Bóng tối mới

Tác giả Nguyễn Đỗ
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Văn học Việt Nam
Năm xuất bản 2009
Đơn vị xuất bản NXB Hội Nhà văn
Số trang 113

Cách đây hơn ba trăm năm Nguyễn Du có câu thơ chữ Hán ghi lại tâm sự riêng của mình: “Hắc dạ thiều quang hà xứ tầm” (Đêm tối đen biết tìm đâu ra ánh sáng tươi đẹp?) Không ngờ câu thơ ấy đến giờ lại vận vào người thơ đồng hương của Ông: Nguyễn Đỗ.

 

Nguyễn Đỗ sinh năm 1959 tại Hà Tĩnh. Sau khi tốt nghiệp khoa văn Đại học sư phạm Vinh 1985, Nguyễn Đỗ về dạy ở trường PTTH Plei Ku - Gia Lai mấy năm rồi chuyển vào thành phố Hồ Chí Minh làm phóng viên và biên tập viên cho một tờ báo văn học. Năm 1999 tác giả sang định cư tại Mĩ. Nguyễn Đỗ là đồng tác giả sưu tầm và biên soạn nhiều tuyển tập thơ Việt Nam và thế giới. “Bóng tối mới” là tập thơ thứ ba của anh, sau các tập “Bến cá - Chiều thu” (in chung với Thanh Thảo) và “Khoảng trống” (NXB HNV).

 

Đúng như “Thay lời nói đầu”, tập thơ “như một dạ kí (ghi chép về đêm - CAĐ)… trong suốt hơn mười năm trời với hai giai đoạn, trước 1999 ở Việt Nam và sau 1999 cho đến 2005 ở Hoa Kì. Hai chặng đường với hai nỗi đau riêng…” Đến thời điểm này tác giả nhìn lại “vẫn không khỏi rùng mình: làm sao mình có thể sống sót trong cái Auschwitz (tên một trại tập trung của phát xít Đức - CAĐ) tâm thần sâu thẳm tận cùng đơn độc của chính mình.” Và Nguyễn Đỗ nhận ra sở dĩ mình tồn tại được là do sự “chịu đựng” được của bạn bè, do miệt mài lao động, có sản phẩm lao động trên các mặt báo để “nhắc nhở những ai quan tâm đến tôi rằng thằng Đỗ vẫn tồn tại và vẫn biết cười cả những khi tưởng như không thể cười.”

 

Sách dày 120 trang chia làm hai phần: bóng tối 1 (40 bài) và bóng tối 2 (40 bài). Bìa sách do họa sĩ Bùi Nam thiết kế. Nó vỏn vẹn hai màu đen - trắng với hoành tráng chân dung nhìn hơi nghiêng của tác giả. Nhìn tấm hình, lại chợt nhớ về nhừng ngày tháng Đỗ đi bộ trên những đường phố Plei Ku “… một giây đời đã nhỏ xuống Cao Nguyên”. Một Nguyễn Đỗ mặc định với áo măng tô Đức màu kem, một túi mìn claymo đựng thơ, rượu, thuốc lá… bất li thân. Dáng đi nghiêng nghiêng và nói chung cái gi trên người Đỗ cũng nghiêng nghiêng. Tất cả chỉ chực lao về phía trước như một cái xe không thắng đầy bất trắc. Vẫn mái tóc bồng bềnh, vẫn cái mũi thẳng và hếch nhòm trời và cặp môi mỏng mím lại cương quyết của một người - nhất là dân Nghệ, hễ muốn làm việc gì thì phải làm cho kì được.

 

Có thể coi “Bóng tối mới” như là một nhật kí ghi chép bằng thơ. Rất nhiều tên bài là “không đề” như những bức xúc tức thời phải viết ra. Các bài thơ phần lớn viết về đêm, lấy thẳng tên là đêm như “thay lời nói đầu” tác giả đã tự bạch: Không đề hai giờ sáng, Nhật kí đêm, Hai giờ sáng chủ nhật, “Mười hai giờ khuya qua đời đã lâu, Đêm đêm tiếng còi tàu xé ruột, da diết kêu ngày ấy quay về, Đêm đêm giật mình chợt thức, nấc tiếp cái nấc hai mươi năm dở dang, Một đêm mười lần tỉnh giấc, một mình trơ trọi nền nhà… Mà sao dòng sông nền nhà, mỗi đêm mười lần dâng lũ, Đêm nay ta sờ ta, có điều gì chầm chậm leo dốc…” Vì tính chất nhật kí nên hiển nhiên cái Tôi trữ tình chính là tác giả. Đại từ nhân xưng ngôi thứ nhất số ít được sử dụng với công suất tối đa: “Tôi ngồi chống tay đỡ hai tư giờ vừa vữa, Chiều nay tôi lại khóa cửa, đi tìm đường cứu mình bằng điện thoại, Tôi nhìn vào cỏ, cỏ ái ngại xanh lên cùng tôi tí chút…”

 

Tập thơ có hai chủ đề, hai dòng cảm xúc nổi bật. Đó là tâm trạng cô đơn đến cùng cực biểu hiện ở nhiều hoàn cảnh, nhiều cung bậc và nỗi khát khao được chia sẻ, yêu thương. Chủ đề thứ nhất biểu hiện trước hết ở một loạt từ ngữ mà đọc lên ai cũng hiểu ngay chúng là gì: “nghẹn ngào, nhọc nhằn, lởm chởm, ngõ cụt, hẻm tối, đau khổ, đơn độc, bầm tím, hụt hẫng, nhàu nát, chuyệnh choạng, trơ trọi, đơn độc, dằn vặt, lay lắt…” Tác giả cô đơn ngay chính trong ngôi nhà tổ ấm của mình:

 

Được mưa và được cầm bô đi hứng nước dột

Như hứng những lời rỉa rói rỏ dần xuống tai

Mà thanh thản như là phần thưởng

Chả lẽ lại như thế

Quờ tay hoài không đụng thành giường

Ba mươi lăm năm đời tôi toàn không trăng…

 

Ở nơi đất khách quê người, mất vợ, mất con, mất việc làm, xa bạn bè yêu dấu thì nỗi cô đơn còn lớn biết nhường nào:

 

Thật bé là nước Mĩ

Ta quay cách gì cũng chật chội phận mình

Người duy nhất thực bụng cùng ta là yêu thương bốn tuổi

Mà mỗi ngày ta với tay qua lớp lớp ngăn rào

 

Nước Mĩ - “cái vú đất đầy sữa mà sao ta khát?” Nước Mĩ - “ Đèn đã xanh mà không ai vượt, không mảy may một tín hiệu người”. Ở nơi này Nguyễn Đỗ phải gánh chịu rất nhiều bi kịch:

 

Tôi loay hoay cố chứng minh mình là nhà thơ

Bằng công việc bốc vác

Tôi cắt cỏ thuê ở Santa Rosa

Nhưng bịa mình ở thiên đường

Để ít ra làm được quả mơ trong ấu thơ cơn khát

Mỗi ngày tôi kiếm tiền

Không đủ mua một chỗ nằm nho nhỏ

 

Để rồi: “Viết những chữ như mây đen rồi ngồi khóc lặng lẽ, bất lực nhìn giông ở cuối chân trời.” Cỏ cây, thiên nhiên cũng nhuốm màu cô độc, chết chóc và phi lí. “Tang thương đến cả hoa kia cỏ này” - như một câu thơ cổ:

 

Phượng nở sao không ra màu đỏ?

Bánh tàu quay những vòng trống rỗng

Người thiu chân sân ga

Cây không lá

Chìa xương tối tăm đơn độc

Dòng sông không đường đi đường xuôi

Nước lóc bóc như khóc

 

Trong “Bóng tối mới” rất ít những hình ảnh của sự sống: màu xanh cây lá, ánh sáng mặt trời, chim ca, hoa nở… Đành vậy! Bóng tối cơ mà.

 

Tác giả thú nhận “Nỗi cô độc như kim xuyên qua thái dương”. Và có lẽ mấy câu thơ dưới đây là đỉnh chóp của tòa nhà cô độc của Nguyễn Đỗ:

 

Nói chuyện với thằng câm còn hơn không nói với ai cả

Tôi chỉ là thằng Đỗ gầy gò bệnh hoạn

Nhưng tôi quyết không thua các anh về niềm ân hận

Cây cỏ lau đời tôi bạc hơn bội phần

 

Người ta nói bản chất của sáng tạo và người nghệ sĩ là cô độc. Nhưng càng cô độc bao nhiêu thì nhà thơ lại càng dạt dào niềm thương mến con người bấy nhiêu. Ta bắt gặp một Nguyễn Đỗ khác qua tập thơ ở hệ quả thứ hai này. Tác giả dành hết tình thương yêu cho cố hương với những Rú Mồ Côi, sông La, ngàn Hống; cho người mẹ nghèo khổ “gày và hoi” như những con gà con vịt mẹ nuôi trong nhà. Từ biệt mẹ, Đỗ viết câu thơ như xát muối vào lòng người đọc:

 

Tàu chuối gãy bàn tay mẹ vẫy

Vẫy bao nhiêu thì con về?

 

Sau bao sương gió phong trần lọc lừa phản trắc, tác giả thấm thía: “Chỉ đêm ba mươi cùng mẹ cha ta là có nắng mà thôi.”

 

Tình thương mến dành cho các em trai, em gái mấy chục năm biền biệt không biết anh sống chết nơi mô; cho bạn bè cả ta và tây đã từng “chịu đựng” được tác giả, trong đó có lẽ yêu quí nhất là Thanh Thảo và Hoàng Hưng. Nhưng những câu thơ cảm động nhất, đắng đót lòng người nhất là những câu viết cho con gái Ấu Hương. Tác giả thấm thía niềm hạnh phúc muộn màng và khó nhọc:

 

Ba mươi bảy năm nghẹn ngào quay mặt

Cất tiếng tương cà ru con

Ấu lên hai Ấu vô mẫu giáo

Bố lên bốn mươi bố học đớn đau

Đêm bố nằm trở đầu

Ru con trong tận cùng đơn độc

 

Tác giả ví “con gái tôi như lát trăng non xanh rờn đồng cỏ”, “miệng con cười như đồng lúa ngậm trăng”. Thương biết bao cái hồn nhiên của trẻ nhỏ. Ấu Hương chơi một mình với bàn tay và gọi nó là “em tay”; con gái thắc mắc: “Bố ơi, sao bố không ở nhà mình?” Mất con, tác giả hình dung: “Nhà vắng nghe vàng tiếng lá, xa bố tai con hướng phía con đường”. Đứa trẻ thật tội nghiệp khi mất bố:

 

Mà không bố

Mà bát cơm nóng không thơm mùi yên ấm

Cửa sổ ban mai không cười vang lanh lảnh

Không tiếng gõ cửa nhà ai để đoán ai về

 

Nguyễn Đỗ xót xa tự ví mình như con chó già tội nghiệp mà “chúng” còn nỡ cướp đi mất đứa con - một chân thật yêu thương bốn tuổi. Ước gì cho anh một ngày nào đó lại được “Ôm con lòng nhẹ nhàng như ôm mây trắng”.

 

Cuối cùng, thật bất ngờ và cảm động một con người “khi cơ thể hồi phục thì tâm hồn bệnh tật, một đớn đau mới bội phần những vết thương từ xưa đến nay” lại viết trong “Nhật kí đêm”:

 

Tôi bị bệnh mù màu và loạn thị

Thế mà không chào sai màu máu của Đất Nước bao giờ

                                                                   (BTM, tr 42)

 

Thiển nghĩ chúng ta còn có cái Chung nào đấy thì mới còn có thể sẻ chia những thế giới riêng tư, thầm kín. 

 

CAĐ



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Chúng ta còn có cái Chung nào đấy thì mới còn có thể sẻ chia những thế giới riêng tư, thầm kín.

Xem tiếp

Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè