Ngày đăng : 23/03/2010

Người Giới Thiệu: Nguyễn Huỳnh Phương

Dân chủ và Giáo dục

Dân chủ và Giáo dục

Tác giả John Dewey
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Khoa học - Giáo dục
Dịch giả Phạm Anh Tuấn
Năm xuất bản 2008
Đơn vị xuất bản Tri thức
Giá sách 75.000 VND
Số trang 448

Đưa trẻ em lên vị trí trung tâm có làm mờ đi hình ảnh thiêng liêng của những người thầy? Hoàn toàn không. Ngày nay người ta quan niệm người thầy chỉ là người được xã hội phân công làm một công việc cụ thể. Nếu làm tốt công việc của mình thì người thày đó sẽ được cả xã hội kính trọng...


Cách thứ nhất hay cách thứ hai?


Khi tìm cách cứu một nền giáo dục đương thời đang bề bộn, người ta dường như có xu hướng chọn một trong hai cách: Hoặc là tìm lại những gì đã thành công vững chắc trong quá khứ để rút ra các bài học. Hoặc là trước hết hãy thừa nhận rằng nền giáo dục đương thời là sai rồi sau đó tìm cách để giải quyết cái sai.


Cách thứ nhất là cách của con đà điểu (đánh lừa người khác, đánh lừa chính bản thân mình), hoặc cách làm khoa mẽ của con công (mượn hào quang của quá khứ để khoác lên một thực tế sa sút). Cách thứ hai là cách làm thực dụng.


Cách thứ nhất kéo dài cái sai. Cách thứ hai là cách làm của khoa học - của phương pháp khoa học.


Cách thứ nhất đưa ra kết luận đúng có sẵn, rồi chứng minh rằng nó đúng! Cách thứ hai đưa ra giả thuyết, rồi sau đó tìm cách chứng minh giả thuyết, và giả thuyết được trắc nghiệm bằng những hệ quả, kết quả thực tế.


Triết học giáo dục của John Dewey là thực dụng. Thực dụng không có nghĩa là "vị lợi, bần tiện, hèn hạ". Giáo dục thực dụng của ông hàm nghĩa là giáo dục đem lại cho học sinh lợi ích thật.


Bao đời nay, người thầy giữ địa vị số một trong nhà trường. Người thầy được coi là người nắm giữ bí mật, bí kíp. Những gì diễn ra trong lớp học giống như cuộc đọ sức, đọ cân não giữa thầy và trò, nhưng phần thắng được biết trước là thuộc về người thầy. Chỉ thầy mới được phép đặt câu hỏi, trò có bổn phận trả lời.


Bao đời nay, mọi sự cải cách, sửa đổi đều được thực hiện theo hướng có lợi cho người thầy, cho người lớn.


Kho kiến thức nhân loại mênh mông ư? Thế thì chia nhỏ nó ra thành những môn học riêng biệt, có môn học chính và môn học phụ (chẳng ai giải thích thấu đáo tại sao toán và văn lại là hai môn học quan trọng nhất). Mỗi môn học lại được sắp xếp từ dễ đến khó để truyền vào đầu trẻ theo trình tự từ lớp nhỏ nhất đến lớp lớn nhất.


Bài học khó quá ư? Thế thì đơn giản hóa nó đi, kiểu như kẹo bọc đường. Kiến thức khô khan quá ư? Thế thì bổ sung những ví dụ minh họa sinh động, thậm chí thi ca hóa kiến thức khoa học tự nhiên, kiểu như soạn ra bài thơ về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học... cho trẻ dễ nhớ!


Bao đời nay, hễ trẻ học không hiểu là lập tức chúng bị đổ lỗi.


Bao đời nay, hễ trẻ thấy thích học thì lập tức công đầu thuộc về nhà trường. Hễ trẻ chán học thì nhà trường đi tìm nguyên nhân ở trẻ, không tìm ra thì áp đặt, chứ nhất quyết không chịu thú nhận rằng nguyên nhân nằm ở nhà trường.


Cuối cùng, đây là tội to nhất: Giáo dục cổ truyền coi trường học là nơi chuẩn bị cho trẻ em cuộc sống của người lớn sau này. Trong quãng thời gian chờ đợi ấy (tối đa là 12 năm), trường học bỏ phí cái khả năng hiện tại, cái "đang là", để đổi lấy một cái chuẩn mực trung bình, cái "đã là" của người lớn.


Trường học là của trẻ em chứ không phải của người lớn


John Dewey viết trong Dân chủ và giáo dục, rằng trường học nhất định sẽ thất bại ở ngay chính cái mục tiêu quan trọng nhất của nó: Nó chẳng chuẩn bị được gì cho trẻ em.


Thế là trong tâm hồn trẻ tồn tại song song hai hệ giá trị: Hệ giá trị của trường học và hệ giá trị của cuộc sống thật bên ngoài cánh cửa lớp học. Trường học bị tách rời khỏi cuộc sống thực.


Cho tới John Dewey... Ông đảo ngược trật tự: Trẻ em là trung tâm. Giáo dục không phải là việc dạy của người thầy, giáo dục là việc học của trẻ.


Trước John Dewey đã có người ngập ngừng nói ra điều này. Kant, chẳng hạn, viết trong chuyên luận Sư phạm học: Giáo dục là quá trình con người trở thành con người.


Nhưng John Dewey là người đầu tiên phát biểu rõ ràng, rành mạch và có hệ thống. Ông là người chấp bút bản tuyên ngôn giải phóng trẻ em trong giáo dục.


John Dewey có ảnh hưởng rất lớn tới hầu hết trường học hiện nay trên thế giới, trừ Việt Nam. Trường học là của trẻ em chứ không phải của người lớn.


Ông Lý Hiển Long của đảo quốc Singapore có tiếng là kỷ luật khắt khe thế mà ngay khi nhậm chức Thủ tướng vào năm 2004 đã chỉ thị cho ngành giáo dục Singapore: "Các thầy cô hãy bớt dạy đi, để cho học sinh chúng học nhiều hơn" [1]. Phương pháp học bằng bài tập lớn (project method) được áp dụng tại rất nhiều trường học trên thế giới có nguồn gốc từ John Dewey.


Tại Việt Nam chỉ các trường quốc tế mới chọn phương pháp này.


Kể hơi lan man một chút để thấy nay người thầy không còn "thiêng" nữa. Bây giờ khoa học đã chụp được cả quá trình bộ não đang suy nghĩ, trí nhớ chẳng có gì ghê gớm cả. Trong một tiết học (45 phút), một học sinh trung bình chỉ nhớ nổi "qua nghe bằng tai" 30% những gì người thầy truyền đạt "bằng nói".


Kể từ khi một giáo sư ĐH Harvard, tên là Howard Gardner công bố thuyết trí khôn đa thành phần (multiple intelligences [2]) thì nền giáo dục tại nhiều nước, trừ nước ta (dù thuyết này đã được phổ biến tại Việt Nam từ lâu) đã thay đổi hoàn toàn cách nhìn đối với trẻ em, đã trở nên nhân đạo hơn hẳn.


Bây giờ quay trở lui, đánh bài lảng, hoặc tệ nhất là "sống chết mặc bay", là điều không thể nữa rồi. Không thể có chuyện khôi phục vị trí độc tôn của người thầy. Giáo dục Việt Nam chỉ còn cách duy nhất, hãy bắt đầu bằng việc tôn trọng trẻ em, tôn trọng thực chất chứ không cần hô khẩu hiệu.


Người nào còn lưu luyến quá khứ độc tôn của người thầy là cố đấm ăn xôi.


Ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay bật kênh truyền hình thấy mấy vị giáo sư thảo luận về chiết tự tiếng Hán chữ "thầy giáo", chữ "giáo dục" theo thầy Khổng.


Khổng Tử ở phương Đông, Platon ở phương Tây, là những người thầy giáo điển hình của nền giáo dục cổ truyền.


Đề cao trẻ em lên vị trí trung tâm có làm mờ đi hình ảnh thiêng liêng của những người thầy  hay không? Hoàn toàn không. Ngày nay người thầy chỉ là người được xã hội phân công làm một công việc cụ thể. Nếu làm tốt công việc của mình thì sẽ sẽ được cả xã hội kính trọng, chứ chẳng phải là thần thánh gì cả.


Đừng quá mải mê với Khổng Tử hay Platon nữa!


Phạm Anh Tuấn



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Bản dịch tác phẩm kinh điển của thế giới về triết lý giáo dục nhận giải thưởng Tinh hoa giáo dục Quốc tế của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh (tháng 3/2009).

Xem tiếp

Về nghề nghiệp giáo dục của ta, cái nhìn ấy lại rất có ý nghĩa giáo dục tư tưởng tình cảm mà thú thật có thể còn cao hơn những gì thu hoạch được ở các trường sư phạm.

Xem tiếp

Đề cao trẻ em lên vị trí trung tâm có làm mờ đi hình ảnh thiêng liêng của những người thầy  hay không? Hoàn toàn không. Ngày nay người thầy chỉ là người được xã hội phân công làm một công việc cụ thể. Nếu làm tốt công việc của mình thì sẽ sẽ được cả xã hội... Xem tiếp



NHỮNG BÌNH LUẬN CỦA THÀNH VIÊN

"Quá khứ như chỉ là quá khứ thì không còn là việc của chúng ta nữa... Nhưng hiểu biết về quá khứ là chìa khoá để hiểu hiện tại"..(Dân chủ và Giáo dục,chương 16: Ý nghĩa của môn địa lý và lịch sử, trang 254 )

 

Thưa dịch giả Phạm Anh Tuấn, chân thành cảm ơn ông vì những góp ý cho tôi về cách nhìn rộng hơn, sâu hơn và xa hơn. Nhưng tôi thật sự bất bình vì chính câu chốt của ông :"đừng quá mải mê với Khổng Tử hay Plato nữa". Thưa dịch giả, ông thấy tôi đã mải mê thế nào và nếu như tôi có mải mê với họ ông thấy việc làm ấy của tôi có nên không? Thưa ông tôi thấy rất nên là thế! Ông không thấy với cách ngôn của Socrates người ta có thể tự phản tỉnh và nhận  thức sự thiếu sót, kém cỏi của mình sao? Với di ngôn của Khổng Tử ông không thấy con người cần phải hoàn thiện, bổ sung tri thức, trí tuệ của mình sao? Chỉ có thế thôi trong ý tứ của tôi khi trích dẫn cách ngôn của Socrates và di ngôn của Khổng Tử! Vâng có thể lắm chứ,t ôi mải mê với hệ thống triết thuyết của các ông.

 

Dịch giả cho mình giỏi giang hay thực sự giỏi giang khi phủ định sạch trơn tinh hoa tri tuệ của thời đại đã qua? Chẳng  phải khi ngó sang Tây người ta bao giờ cũng thấy những Socrates, Plato, Aristotles,... Nhìn về Đông bao giờ người ta cũng thấy những Thích Ca Mâu Ni, Khổng Tử, Jesus,... Những triết thuyết của họ có sức sống riêng của nó chứ!? Dịch giả thấy ở mỗi vị hiền triết Đông Tây đó, ông hiểu biết họ bao nhiêu và sâu sắc đến đâu? Dịch giả có công trình học thuật gì làm phong phú thêm tư tưởng của họ hay dịch giả cảm thẩy ở họ chẳng có gì đáng để dịch giả quan tâm!?

 

Thưa dịch giả, tôi không biết nhiều và vì thế không dám lạm bàn về những giá trị lịch sử, giá trị thời đại, giá trị tư tưởng, giá trị đạo đức, giá trị nhân văn,...trong những học thuyết của họ. Nhưng với dịch giả, tôi tin ông có ngàn lần hơn tôi về năng lực, trí lực để hiểu những giá trị quá hiển nhiên mà họ xứng đáng được vinh danh!

 

Thưa dịch giả, trong những mối quan hệ giữa vợ và chồng, cha mẹ và con cái, giữa bạn bè, dòng tộc,... những giá trị chuẩn mực nào chi phối phần nhiều hành vi xử sự của ông?

 

Nguyễn Huỳnh Phương


Xem thêm

Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè