Ngày đăng : 24/06/2009

Người Giới Thiệu: Ân Sinh

Cánh đồng bất tận

Cánh đồng bất tận

Tác giả Nguyễn Ngọc Tư
Ngôn ngữ Tiếng Việt
Lĩnh vực Văn học Việt Nam
Năm xuất bản 2008
Đơn vị xuất bản NXB Trẻ
Giá sách 33.000 VND
Số trang 216
Làm sao mua: Các nhà sách trên toàn quốc

Nghệ thuật không nhất thiết phải thể hiện nỗi buồn và sự cô đơn, không phải hễ cứ đắm chìm trong đau khổ là tự nhiên một tác phẩm nghệ thuật trở nên có giá trị. Nhưng trong cuộc sống này, buồn bao giờ cũng nhiều hơn vui, mà bản chất của con người chính là sự cô đơn. Cho nên, khi một tác phẩm cất lên được tiếng nói ấy, thì lập tức, tập trung lại quanh nó cả một “trường” đồng cảm.


Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư như thế đó. Nó là một bức tranh sinh động khắc họa thành công bản chất nỗi buồn, sự cô đơn hiện hữu và ly cách của con người đối với thế giới thực tại.


Mở đầu câu chuyện hình ảnh cánh đồng hiện ra như một ám ảnh của thiên nhiên rộng lớn bao trùm lấy con người:


“Con kinh nhỏ nằm vắt qua một cánh đồng rộng. Và khi chúng tôi quyết định dừng lại, mùa hạn hung hãn dường như cũng gom hết nắng đổ xuống nơi này. Những cây lúa chết non trên đồng, thân đã khô cong như tàn nhang chưa rụng, nắm vào bàn tay là nát vụn.” Toàn bộ câu chuyện xoay quanh khung cảnh cánh đồng rộng lớn chứa đựng những nỗi buồn khôn nguôi. Cuộc sống con người nơi đây gắn liền với cánh đồng, với bà mẹ thiên nhiên giàu có nhưng đôi khi khắc nghiệt đối với con người. Con người sinh ra và lớn lên trên cánh đồng, được cánh đồng nuôi sống bằng bầu sữa dòng sông phù sa phì nhiêu. Nhưng con người không thuộc về thiên nhiên trong khi vẫn là một phần tử của thiên nhiên, con người ý thức nỗi buồn miên man của một kiếp người cô độc trơ trọi giữa nhiên giới.


“Má tôi ngồi khóc bên bực con sông Dài, cha tôi chèo ghe đi ngang, đã qua khỏi một quãng nhưng vì mủi lòng, cha quay mũi lại. Cha hỏi, cô về đâu tôi cho quá giang. Má tôi ngước lên, mặt ràn rụa nước, “tôi cũng không biết về đâu”.”


Cánh đồng rộng lớn quá, mà con người thì nhỏ bé hữu hạn giữa vũ trụ bao la. Con người cảm thấy cô đơn, lẻ loi, không biết về đâu. Vì khi con người nếm quả tri thức, con người bị đuổi khỏi thiên đường, đó là quê hương đích thực và duy nhất, con người trở thành kẻ lang thang vĩnh viễn.


Vì cô đơn, con người ta đến với nhau bằng tình yêu để lấp đi khoảng trống của sự ly cách giữa con người và thế giới thực tại. Mẹ của Sương đến với cha cô vì nguyên nhân đó. “Cha tôi chở người con gái tội nghiệp này về nhà, và trong thời gian suy nghĩ tính coi mình đi đâu, má yêu cha mất rồi, sau đấy thì đẻ hai chị em tôi.”


Song tình yêu đó không đủ để lấp đầy nỗi buồn và sự cô đơn. Trong cuộc đời, hình như ngoài tình yêu ra, con người còn có những dục vọng sâu xa không thể kiềm chế nỗi: “Với chiếc ghe chở đầy vải vóc, những người đàn bà lam lũ quê tôi vẫn thường trông ngóng ông ta. Tất cả họ đều trở thành trẻ thơ khi bước chân lên ghe, họ tíu tít, háo hức, họ thèm muốn đến bồn chồn rồi dùng dằng trở lên bờ với tâm trạng tiếc nuối, ngậm ngùi, thấy mình già khi ngang qua bồ lúa vừa hót bớt một lỏm, thằng cha bán vải lấy mấy giạ mà như khứa một ít tuổi xuân đi.”

 

Vì những tấm vải đẹp, người đàn bà ấy đã ngoại tình với người đàn ông bán vải để đổi lấy vật chất xa hoa. Nhưng vô tình bị con trai mình thấy được cảnh tượng đó, bà xấu hổ bỏ nhà ra đi. Bà cũng như một lữ khách ngồi trên chiếc thuyền trôi theo dòng thời gian bất tận, xuống thuyền ở bến này rồi rời thuyền ở bến khác. Bà không đem theo bất cứ cái gì, ngoại trừ một vết thương lòng không sao hàn gắn được của ba cha con họ.


Hai đứa trẻ cứ sống cuộc đời du mục như vậy cho đến một ngày kia, khi đứa em đã đến tuổi dậy thì, với những khao khát bản năng xuất hiện thì đồng thời có sự xuất hiện của người đàn bà lạ. Cô ta là một người bị mọi người khinh rẻ trong xã hội. Ấy thế mà thật lạ lùng làm sao, cô ta là một sản phẩm của xã hội, cô ta cần thiết trong xã hội này bởi những ham muốn dục vọng không thể kiềm nén của những người đàn ông, bởi sự cô đơn của con người, bởi mong muốn thoát qua sự ly cách, sự cô đơn. Cô ta là một con đĩ - gọi theo tiếng nói khinh miệt của người đời.

 

Vì là một con đĩ, cô bị người ta đánh đập tàn nhẫn, và được gia đình ba cha con đem về cứu giúp. Từ đó, thằng Điền với những rung động đầu đời, nó đem lòng yêu cô ta.


“Điền yêu chị, nhưng tình yêu đó khiếm khuyết mất rồi. Sau giấc ngủ dài, bản năng nó đã không trở dậy. Trái tim nó chỉ là hòn than nhỏ, không thể hâm nóng lại cơ thể ngã màu tro. Sợi dây xúc cảm như lối đi lâu lắm không người lui tới, cỏ dại mọc bít mất, đường đứt, cầu gãy...”


Nó thật đau khổ khi thấy cô yêu cha mình, và bị cha mình ruồng bỏ như những người đàn bà khác. Sau lần cô ta ngủ chung với hai ông cán bộ xã để cứu lấy bầy vịt. Cha cô không cảm động vì điều đó mà còn giễu cợt: “Sao, hồi tối vui không? Chắc họ tưởng cô là vợ tôi nên hứng thú lắm hả? Cứ để họ nghĩ vậy...”


Chị buồn lòng nói rằng: “Má cưng ác một, nhưng người cha này của cưng ác tới mười.” Câu nói đó được thốt lên từ miêng của một người đàn bà như chị thì thật đau lòng làm sao! Nói rồi, chị quay đi. Thằng Điền chạy theo và cũng không trở lại. Không biết cuộc đời nó sẽ đi đâu, về đâu?


Thế rồi, Sương từ đó sống cô đơn lạc lõng giữa đất trời vô biên, giữa những cánh đồng bất tận của nỗi buồn và niềm đau đớn khôn xiết. Mặc dù cũng từ lúc ấy, cha cô đã quan tâm đến cô nhiều hơn. “Cha bắt đầu có một chút quan tâm với tôi. Dường như chỗ trống của thằng Điền nhắc cha nên quý những gì còn lại. Bắt đầu từ một đêm, cha đứng đằng xa, bảo, “Nương, ngủ sớm đi!”.”


Song tình thương đó đối với cô giờ đây có nghĩa lý gì nữa, một khi trái tim cô đã quá nhiều nỗi đau, nó đã trở nên chai sạn. Cô dần mất niềm tin đối với cuộc đời đắng cay nghiệt ngã này. “Cái ý nghĩ đã muộn màng, trễ tràng, không còn kịp nữa như một cái rốn nước sâu, điên cuồng hút tôi vào, cảm thấy mọi nỗ lực của cha trở nên vô nghĩa, tôi nghĩ vậy. Tôi nghĩ đến sự trừng phạt, sự báo ứng bất chấp trời im ắng như đã nguôi quên chuyện cũ rồi”. Và sự báo ứng ấy cuối cùng cũng đến, câu chuyện được đẩy lên cao trào khi cô bị hãm hiếp giữa cánh đồng đau thương.


“Và món hàng bị ghì ngửa trên mặt ruộng bì bỏm nước. Tôi ngạc nhiên thấy bầu trời im sẫm. Mênh mông. Không biết đã tắt nắng hay mặt trời không với được ánh sáng đến nơi này? Hay những khuôn mặt nghèo đói, dốt nát tăm tối đã che khuất nó? Ngoái nhìn về phía cha và thấy ông lầm lũi đằng xa, tôi mong ông đừng quay mặt lại. Sau đó thử chống cự một lần, rồi thôi, sự vùng vẫy chỉ kích thích lòng ham muốn. Tôi không muốn bị đè nghiến, bị vùi nghẽn trong bùn.


Bọn chúng hơi khó chịu trước một đứa con gái yếu ớt và câm lặng. Sự hưng phấn giảm đi ít nhiều, đến nỗi, chúng tỏ ra đờ đẫn, nghi hoặc khi bóc trần tôi ra. Tôi nhìn chúng, cười cợt, “Chúng mày có lột bỏ có trăm có ngàn, tầng tầng lớp lớp những vỏ bọc, cũng chẳng bao giờ thấu đến tận tao”. Ý nghĩ đó làm tôi bớt nhói cho nông nỗi này.”


Có thể ý nghĩ đó làm cho nhân vật bớt đau nhói, ấy thế mà lại làm cho trái tim người đọc quặng đau trước thảm kịch bi thương. Cuộc đời nay là như thế sao? Nó quăng con người vào những đau khổ bất hạnh đến nhẫn tâm, kể cả những hạnh phúc nhỏ nhoi mong manh nhất cũng có thể bị cướp mất không thương tiếc. Kết thúc câu chuyện là một câu hỏi ngô nghê vừa khiến cho người ta đau lòng, vừa khiến cho người ta căm giận, nhưng đồng thời cũng làm cho người ta hy vọng.


- Không biết con bị có con không, hả cha?


Cảm giác một cái gì, nhỏ xíu nhưng lanh lợi như con loăng quăng đang vui sướng, ngụp lặn trong nó. Đứa con gái thoáng nghĩ, có thể mình sẽ sinh con. Đứa bé đó, nhất định nó sẽ đặt tên là Thương, là Nhớ hay Dịu, Xuyến, Hường... Đứa bé không cha nhưng chắc chắn được đến trường, sẽ tươi tỉnh và vui vẻ sống đến hết đời, vì được mẹ dạy, là trẻ con, đôi khi nên tha thứ lỗi lầm của người lớn.


Một lần nữa hình ảnh đứa bé đã ươm mầm cho hy vọng, cho cuộc sống của Sương. Cô mong muốn mình có con, để bằng tình mẫu tử đó, vượt qua sự ly cách, lấp đi khoảng trống của cuộc đời đáng thương.


Câu chuyện dừng lại như thế nhưng nó vẫn còn dở dang. Nó sẽ dành cho người đọc viết tiếp cuộc đời của Sương và cha cô: Liệu cô sẽ thật sự có con được không? Hay cha cô có thể tha thứ cho người đàn bà cũng đáng thương như ông vậy: cô đơn, lẻ loi giữa cuộc đời để rồi từ đó hàn gắn mọi vết thương xưa cũ sống hạnh phúc hơn? Và đến bao giờ cánh đồng bớt buồn, bớt vắng?


Đối với tôi, tác phẩm này có một sức ám ảnh kỳ lạ về thân phận của con người: buồn bã, đau khổ và cô đơn. Toàn bộ câu chuyện diễn ra trên cánh đồng bất tận của nỗi buồn và sự ly cách. Và rồi cũng từ đó nỗi buồn xâm chiếm tâm hồn người đọc, nó nhấn chìm ta trong cảm giác mênh mông trơ trọi giữa cánh đồng của Nguyễn Ngọc Tư bằng một ngôn ngữ mộc mạc có sức khơi gợi đến cực độ. Mặc dù nếu cho tôi chọn lựa, nếu có tác phẩm văn học nào hay nhất Việt Nam năm 2006, tôi sẽ chọn Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư, nhưng kỳ thực, tôi không thích nó sau khi đọc xong. Chắc có lẽ nó không phù hợp với mẫu người như tôi chăng? Vì đành rằng cuộc đời này là nỗi buồn và sự cô đơn, thế nên nó mới cần đến ước mơ và hy vọng cho một ngày mai tươi sáng hơn. Người nghệ sĩ tài ba với tôi là người phải qua nỗi buồn và sự cô đơn của cuộc đời đem đến cho con người ước mơ, hy vọng về hạnh phúc; phải từ giọt nước mắt khổ đau của mình mà đem đến cho độc giả nụ cười thương yêu. Đồng ý là có thể qua bi kịch, nó đem đến cho người ta sự thanh lọc hóa tâm hồn, “thông qua niềm sợ hãi và đồng khổ do hành động bi kịch gây nên, bi kịch làm cho tâm hồn người xem được thanh khiết hơn” (Lê Văn Dương, Lê Đình Lục, Lê Hồng Vân, Mỹ học đai cương). Nhưng sao qua cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư, tôi không thấy được điều đó, mà nó chỉ gợi lên trong tâm trí nỗi buồn và sự cô đơn day dứt khôn nguôi mặc dù kết thúc câu chuyện là một hy vọng gì đó lóe sáng? Nhưng với tôi, kết thúc câu chuyện này chưa được thỏa đáng. Tình tiết Sương bị hãm hiếp mang tính khiên cưỡng, và thậm chí hy vọng đó cũng không có cơ sở. Nó chỉ lóe sáng và cũng có thể vụt tắt ngay lúc đó. Người đọc sẽ vẫn còn trong tâm trạng buồn miên man.


Và cũng từ đó, cho ta thấy những tác phẩm nghệ thuật trong thời gần gần đây đều thể hiện nỗi buồn và sự cô đơn hơn bao giờ hết. Từ Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư đến tập thơ Lô Lô của Ly Hoàng Ly, hoặc những truyện ngắn của những nhà văn trẻ ngày nay như truyện của Phan Hồn Nhiên, Vũ Đình Giang… đều như thế. Tại sao lại như vậy trong khi cuộc sống con người ngày càng phát triển? Hay vì các nhà văn, nhà thơ chúng ta trong nền kinh tế thị trường này không nhập được cuộc vui nên đứng bên rìa xã hội thể hiện nỗi buồn và sự cô đơn, và cũng chỉ có những con người cô đơn tìm đến văn học nghệ thuật chăng?


“Thực tế cho thấy xã hội công nghiệp ngày nay là một xã hội hoàn toàn tha hóa nên đã sản sinh ra một xã hội thị trường, là một xã hội dựa trên sự trao đổi giữa những vật ngang giá, thậm chí tình yêu cũng như vậy. Xã hội này làm đánh mất đi đặc tính bên trong, tạo nên cảm xúc giả tạo, sự thần tượng hóa, tình yêu méo mó, nỗi buồn và sự cô đơn, cuộc sống vô nghĩa và vô hồn." Con người với tính cách thị trường, không hề biết yêu, biết căm thù. Những cảm xúc "lỗi thời" này không phù hợp vì nó cản trở tiến tới cuộc sống cho mình, vì mình. Nó không đưa ra bất kỳ câu hỏi nào trừ câu hỏi về sự thăng tiến cá nhân trên chiếc thang quan chức.” (Erich Fromm, Phân tâm học và tôn giáo).


“Để xây dựng một xã hội lành mạnh, nền văn hóa phải được định hướng một cách nhân bản, phải đáp ứng các nhu cầu hiện hữu của con người, trước tiên là nhu cầu tình yêu. Bởi tình yêu vô tư là một hình thức lý tưởng của sự giao tiếp, là câu trả lời duy nhất sáng suốt cho tất cả các câu hỏi bản chất người. Tình yêu là cách hiểu thế giới một cách đặc thù. Ở bình diện hoạt động tình yêu biểu hiện dưới dạng sáng tạo và tự thể hiện, còn ở bình diện tình cảm là cảm giác hợp nhất mình với kẻ khác và với thế giới”. (Erich Fromm, Phân tâm học và tôn giáo)


“Bản chất của con người là cô đơn, thế cho nên con người sẽ phát cuồng nếu nó không thể giải phóng mình trong một hình thức nào đó đối với những người khác, với thế giới bên ngoài. Chính vì thế con người phải đi tìm sự bình an của mình bằng cách hợp nhất với người khác. Và con đường hữu hiệu nhất là tình yêu”. (Erich Fromm, Phân tâm học tình yêu)


Văn học thể hiện tất cả những rung động sâu xa của con ngượi và nhà văn với khả năng sáng tạo của mình có thể viết những gì mình cảm nhận, nghĩ suy trong cuộc sống. Và đối với tôi một tác phẩm chỉ mang tầm vóc vĩ đại khi và chỉ khi nó cho ta 1 hy vọng, tình yêu, và niềm vui trong cuộc sống và nếu nó là bi kịch, thì qua đó nó phải làm cho ta thanh lọc hóa tâm hồn.

 

Sin Ân



NHỮNG BÀI GIỚI THIỆU CỦA THÀNH VIÊN KHÁC

Khép lại “Cánh đồng bất tận” nhưng dư vị của nó vẫn còn lắng đọng trong tim, trong óc: Yêu đi, yêu để nối trái tim với trái tim, yêu để cho đời đẹp, đẹp quá đi mất!

Xem tiếp

Gấp quyển sách lại rồi mà dư âm của nó để lại trong tôi còn nhiều quá! Cái cảm giác ấy thật khó tả, đôi lúc là sự lắng đọng, khi thì miên man khắp người, rồi cứ mãi vang vọng trong tôi một câu hỏi: “Có những số phận như vậy ư?”

Xem tiếp

Sách xoay quanh những cuộc đời bất hạnh... mỗi một mẫu chuyện, một nhân vật là một hình ảnh thương tâm...

Xem tiếp


Đăng ký hoặc Đăng nhập để được bình luận


SÁCH KHÁC CÙNG LĨNH VỰC



Xem tiếp





Gửi email cho bạn bè